اسحاق بن مرار

ابوعمرو اسحاق بن مرار شیبانی، از برجسته‌ترین لغت‌شناسان و راویان اوایل دورهٔ عباسی به‌شمار می‌رود. در منابع تاریخی، نام پدر وی عموماً مرار ثبت شده، اما این نام به صورت‌های مختلفی همچون مراد، مرار و نزار نیز خوانده شده است. افزون بر نسبت مشهور شیبانی، به وی نسبت مراری نیز داده‌اند. نکتهٔ حائز اهمیت آن است که ابوعمرو به گفته‌ای از طریق پیوند جوار یا ولا و به روایت جاحظ، به‌دلیل تعلیم کودکان بنی‌شیبان، این نسبت را کسب کرده و اصالتاً از این قبیله نبوده است.

ازلحاظ پیشینهٔ قومی، برخی منابع ابوعمرو را دهقان‌زاده معرفی کرده و به وی لقب احمر نسبت داده‌اند. از آنجا که این لقب معمولاً به عجمان و به‌ویژه ایرانیان اطلاق می‌شده، برخی پژوهشگران معاصر، او را ایرانی‌تبار دانسته‌اند. همچنین مادر وی نبطی بود و همین امر موجب آشنایی او با واژگان نبطی شد. لازم به ذکر است که نویسندگان عرب، ساکنان آرامی بین‌النهرین را نبطی می‌خواندند که احتمالاً ارتباطی جز خویشاوندی دور با نبطیان پترا نداشته‌اند.

دربارهٔ تاریخ دقیق تولد و وفات او اطلاع روشنی در دست نیست. سال‌های مختلفی همچون ۲۰۵، ۲۰۶، ۲۱۰، ۲۱۳ و ۲۱۶ قمری به عنوان تاریخ درگذشت وی ذکر شده‌اند، اما بیشتر منابع روایت ابن‌ندیم (۲۰۶ قمری) را معتبر دانسته‌اند. بر پایهٔ گزارش یاقوت، ابوعمرو در دیدار با اسماعیل بن حماد حدود ۱۱۵ سال داشته که بر این اساس تولد او باید در حدود سال ۹۳ قمری باشد. همچنین اگر روایت شاگردش ابن‌سکیت را مبنی بر وفات وی در ۱۱۸ سالگی بپذیریم، سال درگذشت او ۲۱۰ قمری خواهد بود. آنچه مسلم است، ابوعمرو عمری طولانی داشته و سرانجام در بغداد درگذشته است.

تصویر معنی اسحاق بن مرار

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] «اسحاق بن مرار ابو عمرو شیبانی»، لغت شناس و راوی بزرگ اوایل عصر عباسی، که بیشتر منابع نام پدر وی را مرار گفته اند.
اما کلمه مرار به یک صورت خوانده نشده و به شکلهای مراد، مرار و نزار نیز آمده است. برخی نیز، علاوه بر شیبانی، به او نسبت مراری داده اند. ابو عمرو ظاهرا نسبت شیبانی را از طریق «جوار» یا «ولا» و یا به گفته ی جاحظ، تعلیم کودکان بنی شیبان کسب کرده و خود از این قبیله نبوده است.
معرفی اجمالی
به گفته ی برخی، ابو عمرو دهقان زاده بود و احمر لقب داشته است و از آنجا که این لقب را عموما بر عجمان و خاصه ایرانیان اطلاق می کرده اند، برخی از معاصران، وی را ایرانی تبار دانسته اند. مادر او نبطی بوده و به همین سبب او از واژگان نبطی آگاهی داشته است. نویسندگان عرب، پیوسته آرامیانی را که در بین النهرین می زیستند، نبطی خوانده اند و ایشان شاید هیچ رابطه ای، جز خویشاوندی دور، با نبطیان پترا که در ۱۰۶ م حکومتشان به دست تراژان برچیده شد، نداشته اند. از تاریخ ولادت او اطلاعی در دست نیست و درباره ی تاریخ وفات او نیز بین ۲۰۵، ۲۰۶، ۲۱۰، ۲۱۳، ۲۱۶ ق اختلاف است. اما در اینکه وی دیر زمانی زیسته و سرانجام در بغداد وفات یافته است، تردیدی نیست. بیشتر منابع روایت ابن ندیم؛ یعنی ۲۰۶ ق را به عنوان تاریخ وفات او پذیرفته اند. به گزارش یاقوت، ابوعمرو هنگام دیدار با اسماعیل بن حماد حدود ۱۱۵ سال داشته و در این صورت تاریخ ولادت وی باید حدود سال ۹۳ ق باشد. حال اگر گفته ی شاگردش ابن سکیت را که مرگ وی را در ۱۱۸ سالگی دانسته است، مستند بدانیم، درباره ی تاریخ مرگ وی سال ۲۱۰ ق درست می شود.
فعالیت ها
او اوایل زندگی خود را در رماده ی کوفه در مجاورت شیبانیان گذراند و در این مدت آموزگار فرزندان آنان بود. سپس برای فراگیری شعر و ادب، نزد استادان برجسته ی دو مکتب کوفه و بصره به ویژه ابوعمرو علاء و مفضل ضبی رفت و دیوانهای شاعران جاهلی را از آنان فرا گرفت. از آن پس، به تقلید از استادانش به جمع اشعار و اخبار کهن دل سپرد و برای گردآوری روایات، چندی میان بدویان زیست. سپس آهنگ بغداد کرد و توانست به دربار هارون الرشید راه یابد و تعلیم و تربیت فرزندان خلیفه را بر عهده گیرد بعلاوه مجالس درسی در بغداد تشکیل داد. او در گردآوری و تدوین اشعار و اخبار کهن عرب سهم بسزایی داشت او اشعار بیش از ۸۰ قبیله ی بزرگ عرب را به صورت مجموعه هایی در مسجد کوفه نگهداری می کرد.
راوی احادیث
...