ابومعشر جعفر بن محمد بلخی

[ویکی فقه] ابومعشر، جعفر بن محمد بلخی، (۱۹ صفر ۱۷۱/۲۸ رمضان ۲۷۲ ق/۱۰ اوت ۷۸۷-۹ مارس ۸۸۶ م) مورخ منجم ایرانی و ریاضی دان بوده است.
در ابتدا از اصحاب حدیث، و دشمن کندی و مسلک او بود، کندی با حیله و تدبیر او را به نجوم و ریاضی علاقه مند ساخت و از آزارش راحت شد و بنابر نقل الفهرست در حلقه شاگردان کندی در آمد
ابن ندیم، محمد بن ابی یعقوب، الفهرست، ص۳۳۷.
درباره گرایش ابومعشر به دانش نجوم افسانه هایی نقل کرده اند: برپایه روایتی وی به هنگام اشتغال به حدیث، پرداختن به فلسفه و نجوم را ناروا می شمرد و به همین علت، با یعقوب بن اسحاق کندی دشمنی می ورزید و مردم را بر ضد وی برمی انگیخت، اما کندی توانست به کمک کس یا کسانی وی را به حساب و هندسه علاقه مند سازد؛ ابومعشر، گرچه در علوم ریاضی توفیقی به دست نیاورد، اما به نجوم علاقه یافت و نزد کندی به آموزش آن پرداخت.افسانه دیگری حاکی از آن است که ابومعشر در بلخ به فقاهت اشتغال داشت و چون شنید که کندی نسبت به یکی از فقهای بغداد بی حرمتی روا داشته، به عزم کشتن وی رهسپار بغداد شد و با تظاهر به داشتن قصد آموزش نجوم نزد او رفت، اما کندی که از راه تنجیم نیت وی را دریافته بود، با چند کلمه او را متنبه ساخت و برای او کمال علمی پیش بینی کرد. ابومعشر نیز شیفته کندی شد و نزد وی آموزش یافت. در بسیاری منابع تاکید شده است که ابومعشر آموزش های نجومی خود را در ۴۷ سالگی آغاز کرده است. در حالی که از زایچه ای در کتاب اسرار علم نجوم یا مذاکرات شاذان بن بحر معلوم می شود که وی سال ها پیش از آن به تنجیم می پرداخته است. ابومعشر در عصر خویش مشهورترین منجم جهان اسلام بود و گویا در حکومت معتز، رئیس منجمان دارالخلافه و در خلافت معتمد منجم موفق -برادر خلیفه و صاحب اقتدار حقیقی دستگاه خلافت- بوده است. اشتهار وی تا قرنها بعد هم چنان حفظ شد. در منابع اسلامی از او بسیار یاد شده و در آثار غربی نیز بیش از هر منجم دیگری از او نام برده شده است.صاعد اندلسی او را داناترین مردم به احوال ایرانیان و اخبار دیگر اقوام می داند و از او چنان نام می برد که گویی سخن وی در هر باب و از جمله در باب دانش های اقوام و دانشمندان آنان، رویدادهای مهم جهان، تاریخ ملت ها، بنای اهرام مصر و پیشگویی طوفان عصر نوح، و حتی در باب ارزش کار مترجمان کتاب های یونانی حجتی قاطع است.
پیشگویی
افسانه های فراوانی نیز به عنوان پیشگویی های درست ابومعشر نقل شده است: پیشگویی او در دوران مستعین که گویا بر اثر آن به فرمان خلیفه تازیانه خورده است؛ پیشگویی خلع و قتل مستعین و خلافت معتز که در داستان مربوط به آن، نام بحتری شاعر نیز به عنوان دوست و معاشر به میان می آید؛ پیشگویی زمان قتل صاحب الزنج؛ پیشگویی سرنوشت یک شاهزاده هندی، یا انواع غیبگویی هایی که عنوان آزمایش یا سرگرمی داشته است و سرانجام پیشگویی هایی که تاریخ و مضمون آنها با دوران زندگانی ابومعشر و واقعیات تاریخی هماهنگی ندارد، مانند آن پیشگویی که درباره آینده حامد بن عباس، وزیر مقتدر عباسی به وی نسبت داده می شود.
دیدگاه ابوریحان بیرونی
...