عبدالجلیل قزوینی رازی

[ویکی فقه] عبدالجلیل بن ابی الحسین بن ابی الفضل قزوینی رازی (متولد اواخر سده ۵ق) فقیه و متکلم سدۀ ششم قمری، و از سخنوران به نام و بانفوذ در ری بود. مهم ترین اثر وی، النقض است که هم از نظر محتوا (به عنوان اعتقادات شیعه) و هم از جهت متن (نثر فارسی) پر اهمیت قلمداد شده است.
عبدالجلیل قزوینی، فرزند ابی الحسین محمّد بن ابی الفضل قزوینی ساوی است.
امین، محسن، اعیان الشیعه، ج ۱۰، ص ۱۶.
از آموزش های ابتدایی عبدالجلیل قزوینی، آگاهیِ چندانی در دست نیست. وی در لابه لای کتاب نقض، در مناسبت هایی به اساتید خود اشاره می کند. یکی از مهم ترین اساتید وی، برادر بزرگش اوحدالدین یاد شده بود. وی در این خصوص می نویسد: حدّثنا الاخ الامام اوحد الدین ابوعبداللَّه الحسین بن ابی الحسین بن ابی الفضل القزوینی سماعاً و قراءتاً.
قزوینی، عبدالجلیل، نقض، ص۴۹۵.
عبدالجلیل قزوینی، افزون بر فعالیت های کلامی و برگزاری مجالس و نشست های علمی، به نگارش کتاب هایی نیز دست یازیده است که با کمال تاسّف، همچون آثار بسیاری از دانشمندان مسلمان پیش از یورش مغولان، بخش عمده ای از آنها از بین رفته اند. اکنون تنها کتابی که از وی در دسترس است، همین کتاب نقض است. البته امید اندکی وجود دارد که در گوشه کنار کتاب خانه های جهان، شماری از نوشته های وی به دست آید. در هر صورت، بنا بر گزارش خود وی در کتاب نقض و دیگرانی که به شرح حالش پرداخته اند، آثاری بدین شرح از خود به جا گذاشته بود.
← تنزیه عایشه عن الفواحش العظیمه
...
[ویکی شیعه] عبدالجلیل بن ابی الحسین بن ابی الفضل قزوینی رازی (متولد اواخر سده ۵ق) فقیه و متکلم سدۀ ششم قمری در ری. مهم ترین اثر وی، النقض است که هم از نظر محتوا (به عنوان اعتقادات شیعه) و هم از جهت متن (نثر فارسی) پراهمیت قلمداد شده است. از شاگردان وی می توان به منتجب الدین رازی اشاره نمود.
عبدالجلیل، فرزند ابوالحسین بن ابوالفضل قزوینی، تاریخ و محل دقیق تولد وی روشن نیست، اما شواهدی وجود دارد که در اواخر سده پنجم قمری متولد شده است. باتوجه به نگارش کتاب معروف « تنزیه عایشه » در سال ۵۳۳ق و همچنین کتاب « البراهین فی امامة امیرالمؤمنین(ع) » در سال ۵۳۷ ق و نیز بنابر تصریح خود در کتاب النقض در سال ۵۵۰ هجری، داشتن مجلس وعظ در مدرسه بزرگ خود، این احتمال را قوت می بخشد که او در این سال ها، فردی میانسال و جاافتاده در میان مشاهیر شهر ری بوده است، بنابراین زمان تولد او را می توان حدوداً اواخر قرن ۵ق تخمین زد. عبدالجلیل اصالتاً اهل قزوین بوده اما به سبب سکونت در شهر ری و قرار گرفتن در شمار علمای شیعۀ آن بلاد، او را عبدالجلیل رازی نیز می خوانده اند.
نقطه ثقل بزرگان اهل ترجمه در ذکر احوال قزوین، تأکید بر تصنیف کتاب « النقض » بوده است و در ضبط صریح و دقیق تاریخ ولادت، وفات و دیگر مسائل زندگی وی تساهل شده است.

💡 مهم‌ترین مأخذی که ما را از وجود مناقب‌خوانان و نحوه کار آنان آگاه می‌کند، کتاب «النقض» تألیف عبدالجلیل قزوینی رازی است. بنابر اطلاعاتی که در این کتاب آمده‌است، مناقب‌خوانان، علاوه بر ذکر منقبت آل علی از بعضی اصول عقائد شیعه نیز سخن گفته می‌شد. بر گِرد این مناقب‌خوانان، حلقه‌هایی از شیعیان و گاه اهل سنت تشکیل می‌شد، و در هر دیار که شیعیان بودند، محله‌های معینی هم برای این کار اختصاص یافته بود.

💡 سه نفر از علمای مشهور شیعهٔ ری در قرن ششم عبدالجلیل نام داشته‌اند، عبدالجلیل بن ابی الفتح و عبدالجلیل بن عیسی هر دو از رؤسای علمای شیعه و معروف به «عبدالجلیل رازی» اند که از نظر برخی یک نفر می‌باشد. نفر دیگر که معروفتر و مشخص تر است عبدالجلیل بن ابی الحسین مشهور به عبدالجلیل قزوینی رازی (مولف النقض) است که در این میان در شناخت وی نیز گاه اشتباه می‌شود.