حکیم ترمذی. [ ح َ م ِ ت َ / ت ِ م َ ] ( اِخ ) محمدبن علی، مکنی به ابی عبداﷲ. از مردم ترمذ. یکی از مشاهیر محدثین است. او راست: 1- الفروق. 2- عرس الموحدین. 3- غورالامور. 4- المناهی. 5- شرح الصلوة. 6- اثبات العلل الشرعیة. 7- ختم الولایة. و آنگاه که وی کتاب ختم الولایة را انتشار داد متعصبین بر او بیاغالیدند و وی را از ترمذ نفی کردند. و وی در منفای خویش بسال 255 هَ. ق. درگذشت.
محمد بن علی مکنی بابی عبدالله از مردم ترمد یکی از مشاهیر محدثین است
💡 یحییبن معاذ رازی، ابوزکریا یحییبن معاذبن جعفر رازی واعظ. از جمله مشایخ و رجال طریقت است و یگانه وقت خویش بود. او را در معرفت و نصیحت مردمان گفتارهاست. وی معاصر بایزید بسطامی و احمد خضرویه و شاه شجاع کرمانی و خلف بن علی و محمدبن علی حکیم ترمذی و ابوعثمان حیری بود. معاذ به بلخ سفر کرد و دیر زمانی در آنجا بزیست و از آنجا به نیشابور رفت. یحیی به سال ۲۵۸ ه.ق در نیشابور درگذشت.
💡 یکی از پرکارترین و تأثیرگذارترین مؤلفان متصوفه قرن سومق بیگمان حکیم ترمذی است که آثار متنوع و متعدد او محل مراجعه بزرگانی چون غزالی (متوفی ۵۰۵ق) و ابنعربی (متوفی ۶۳۸ق) نیز بودهاست. کتابهای او دربارهٔ ولایت و احوال و اطوار قلب، مانند «ختمالاولیا» و «بیانالفرق»، بعدها در آرای صوفیه بسیار تأثیر داشتهاست. از قرن چهارمق به بعد است که مهمترین کتابهای صوفیه در بیان مبادی تصوف، همراه با نقل اقوال و احوال مشایخ و آداب و اخلاق آنان و دفاع از آرای صوفیه، پدید میآید. در میان کهنترین آنها میتوان از کتاب «اللمع فی التصوف» ابونصر سراج (متوفی. ۳۷۸ق) و «قوتالقلوب» ابوطالب مکی (متوفی ۳۸۶ق) به عربی نام برد که در آنها، گذشته از بیان آرا و نظرگاههای صوفیه، سعی در اثبات سازگاری تصوف با سنت و شریعت شدهاست.
