استعارۀ مفهومی

{conceptual metaphor} [زبان شناسی] استعاره ای که بین یک حوزۀ مفهومی با حوزۀ مفهومی دیگر تطابق ایجاد می کند

💡 روزبهان در گزارش مکاشفاتش در کتاب کشف الاسرار مکررا صحنه ­هایی را شرح می­دهد که فرشتگان، پیامبران، عارفان –از جمله خودش- با خداوند دیدار می­کنند و بسیار رخ می­دهد که چنین دیدارهایی در مجالس شادنوشی و رقص اتفاق می‌افتند. اما در این میان، یک تصویر به صورت معناداری در کشف الاسرار بارها تکرار می­شود و آن عبارت است از تجربۀ دیدار مشتاقان خداوند به مثابۀ یک «عروس» و در حین یک مراسم «عروسی». وی چنان گزارش می­کند که گویی مشتاقان خداوند همچون عروسانی‌اند در انتظار رسیدن داماد- خداوند- و خداوند در این مراسم با عروسان خود می­رقصد، بر آنها نثار می­کند و به آنها باده می­نوشاند. وی در کشف الاسرار چند بار از «حجله» نیز بعنوان مکانی که در آن، عروس(=مشتاقان خداوند) و داماد(خداوند) به وصال یکدیگر می­رسند نیز سخن گفته است؛ روزبهان در این مکاشفات، گاه خود را نیز در چهرۀ یک عروس رویت می­کند که منتظر رسیدن داماد است تا با یکدیگر نکاح روحانی کنند.[i] - استعارۀ مفهومی نکاح مقدس، یکی از برجسته¬ترین استعاره¬های به کار رفته در کشف الاسرار روزبهان است. وی بارها خود را همچون عروسی در حجلۀ وصال دیده که به انتظار و اشتیاق خداوند به سر می­برده. برای نمونه می­گوید:«گاه‌گاهی در هنگام مشاهدات كه در حال مستی يا هشياری بودم، جامه عروسان دربرداشتم. و بر سر من موهايی چون زلفكان زنان بود، سرگشاده و با سينه‌ای عريان همچون پادشاهی زيبا در ميان نديمان خود از حجله خارج می‌شدم... »(روزبهان، 1393: 215)