علت تامه

علت تامه. [ ع ِل ْ ل َ ت ِ تام ْ م َ / م ِ ] ( ترکیب وصفی، اِ مرکب ) سبب کامل. امری که خود مستقلاً وجود چیزی را ایجاب کند. ( از فرهنگ اصطلاحات فلسفی ) ( غیاث اللغات ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ).

سبب کامل امری که خود مستقلا وجود چیزی را ایجاب کند

💡 و اگر اراده كند اين دوران تكاملى در كمتر از يكهزارم ثانيه صورت گيرد، مسلما همانگونه خواهد شد، چه اينكه اراده او علت تامه براى آفرينش است، و ميان علت تامه ووجود معلول هيچگونه فاصلهاى نمى تواند باشد.

💡 و چون هدايت دومى متقين بوسيله قرآن صورت مى گيرد، معلوم ميشود هدايت اولىقبل از قرآن بوده، و علت آن سلامت فطرت بوده است (و اما اينكه چرا بعضى فطرتشانسالم است، و بعضى نا سالم، و آيا علت تامه آن وراثت و خوبى و بدى پدر و مادر وشير و امثال آنها است، و يا علت تامه اش خود انسان است ؟ در پاسخ ميگوئيم هيچيك ازاينها علت تامه نيست، ولى همه آنها بمقدار اقتضاء اثر دارد. مترجم ).

💡 و معلوم است كه ضرورت و وجوب از شئون علت است، چون علت تامه است، كه وقتىمعلولش با آن مقايسه ميشود، آن معلول نيز متصف به صفت وجوب ميشود، ولى وقتى با غيرعلت تامه اش، يعنى با هر چيز ديگرى قياس شود، جز صفت امكان صفت ديگرى بخودنمى گيرد، (و بيان ساده تر اينكه: هر موجودى با وجود و حفظ علت تامه اش واجب است،و لكن همان موجود، با قطع نظر از علت تامه اش، ممكن الوجود است ).

💡 1 - اگر يك پديده (معلول ) را با مجموع علت تامه و همچنين با اجزاى علت تامه اشبسنجيم، نسبت آن به علت تامه نسبت ضرورت (جبر) خواهد بود و نسبتش به هر يك ازاجزاى علت تامه (كه علت ناقصه ناميده مى شود) نسبت امكان است؛ زيرا جزء علت نسبتبه معلول تنها امكان وجود را مى دهد، نه ضرورت وجود را.