طهرانی

این واژه یک صفت نسبی و در بسیاری از موارد نام خانوادگی یا لقب مکانی است که به معنای «منسوب به طهران/تهران» به کار می‌رود و از نظر ریشه‌شناسی، به شخص، خاندان، یا اثری اشاره دارد که وابستگی جغرافیایی آن به شهر تهران است. در متون قدیم فارسی و عربی، صورت «طهران» نگارش کهن «تهران» بوده و به همین دلیل نسبت آن نیز به صورت «طهرانی» نوشته می‌شده است، در حالی که در نگارش امروز بیشتر صورت «تهرانی» رایج است. بر اساس لغت‌نامه دهخدا، این کلمه به معنای منسوب به طهران است و این نسبت بیشتر درباره طهران ری، یعنی شهر تهران امروزی، شهرت یافته است. در متون علمی، رجالی و کتاب‌شناختی، این واژه معمولاً پس از نام اشخاص می‌آید تا محل انتساب یا خاستگاه آنان را مشخص کند؛ برای نمونه، در نام‌هایی مانند «آقابزرگ طهرانی» این واژه نشان می‌دهد که فرد به تهران منسوب بوده یا این نسبت به عنوان شهرت علمی او شناخته شده است. از منظر ادبی و زبانی، این کلمه یک صفت نسبی مکانی است، همانند واژه‌هایی چون «اصفهانی»، «شیرازی» یا «تبریزی». گاهی این واژه نه فقط برای افراد، بلکه برای سبک، فرهنگ، لهجه یا آثار وابسته به تهران نیز به کار می‌رود؛ مانند «گویش طهرانی» یا «نسخه طهرانی». در متون تاریخی، استفاده از این صورت املایی بیشتر نشانه قدمت متن و پیروی از رسم‌الخط سنتی است. بنابراین، معنای اصلی این واژه «وابسته یا منسوب به شهر تهران» است، خواه در مورد اشخاص، خواه در مورد آثار و ویژگی‌های فرهنگی.