خُرّمان در ادبیات لغتنامههای کلاسیک عربی، هممعنای کذب و دروغ دانسته شده است. این معنا در منابع معتبری چون منتهی الارب، تاج العروس، اقرب الموارد و لسان العرب ثبت گردیده است. کاربرد این واژه در زبان فارسی، اگرچه نادر است، معمولاً به صورت کنایه یا تأکید بر امری خلاف حقیقت به کار میرود؛ چنانکه در مثال ذکر شده «جاء فلانٌ بالخُرمان»، اشاره به آمدن فردی با ادعاهای دروغین یا بافتههای خلاف واقع است. این کاربرد نشان میدهد که این کلمه، ریشه در دایره واژگانی دارد که برای اشاره به ناصواب بودن سخن یا فعل به کار میرفته است.
علاوه بر معنای لغوی فوق، «خُرمان» در دانش جغرافیا و تاریخ سفر به عنوان یک نام خاص جغرافیایی نیز شهرت دارد. بر اساس اطلاعات مندرج در «معجم البلدان»، خُرمان نام کوهی است که در فاصله تقریبی هشت میلی حدوداً ۱۵ کیلومتری از بقعهای مهم قرار دارد؛ این مکان به طور خاص اهمیت ویژهای برای حجاج بیتالله الحرام دارد، زیرا محلی است که زائرانِ عازم از طریق عراق، برای بستن احرام خود در آن توقف یا عبور میکنند. این نقش مکانی، خُرمان را از یک واژه صرفاً لغوی به یک نقطه عطف تاریخی و مناسکی در مسیر کاروانهای حج تبدیل کرده است.
با توجه به دوگانگی معنایی، میتوان دریافت که کلمۀ خُرمان دارای دو حوزه کاربردی کاملاً متمایز است: یکی در حوزه معنایی و زبانی اشاره به دروغ و کذب و دیگری در حوزه جغرافیایی و تاریخی اشاره به کوهی در مسیر حج. این تنوع نشاندهندۀ غنای لغات ریشهدار فارسی و عربی است که واژهای واحد میتواند معانی متضاد یا کاملاً مجزا را در زمینههای مختلف منتقل کند. امروزه، کاربرد آن بیشتر محدود به متون تاریخی یا لغتشناسی است، اما ثبت دقیق این معانی به حفظ میراث واژگانی کمک شایانی مینماید.
