الجلال

[ویکی الکتاب] ریشه کلمه:
جلل (۲ بار)
بزرگی قدر. ذات پروردگارت ماندنی است که صاحب عظمت و اکرام است. راغب گوید: جلالة بزرگی قدر است و جلال بدون تاء به معنی بالاترین عظمت است و از صفات مخصوص خداست و در غیر او بکار نرفته. اقرب الموارد آن را از بصائر نقل می‏کند. طبرسی آن را عظمت و کبریا معنی کرده، صحاح گوید: جلال اللّه: عظمت خدا. ابن اثیر در نهایه نیز عظمت گفته است. در نهج البلاغه هست که آن حضرت به عثمان فرمود «فَلا تَکونَنَّ لِمَرْوانَ سَیِّقّةً یَسُوقُکَ حَیْثُ شاءَ بَعْدَ جَلالِ الْسِنِّ وَ تَقَضِّیِ الْعُمُرِ»خطبه: 162 سوق شده مروان مباش که تو را هر جا بخواهد سوق کند بعد از بزرگی سنّ و گذشتن عمرت (آلت دست مروان مباش). جلال یضمّ اوّل صفت مشبهه است به معنی عظیم (صحاح) محمد عبده در عبارت نهج البلاغه احتمال داده که جلال بضمّ جیم به معنی عظیم باشد و در این صورت اضافه صفت به سوی موصوف است ولی ابتدا آن را عظمت معنی کرده است در قاموس گفته ابوالجلال کنیه زبیر بن عمر و وامّ الجلال کنیه دختر عبداللّه بن کلیب آمده. به هر حال اگر معنای جلال بالاترین عظمت و شأن باشد چنانکه راغب و اقرب الموارد گفته است در این صورت از صفات خاصّه خداست. در کشّاف گوید: صفت ذوالجلال و الاکرام از اعظم صفات منقول است «اَلِظُّوا بِیاذِا الْجَلالِ وَ الْاِکْرامْ» بدرگاه خدا الحاح کنید به خطاب یا ذالجلال و الاکرام در نهایه این کلام نسبت به حدیث داده و در اقرب الموارد مادّه ل ظ ظ آن را قول ابن مسعود دانسته است با اضافه «فی الدعاء» بعد از «الظوّا». نا گفته نماند صفت ذو الجلال و الاکرام فقط دو دفعه در قرآن مجید آمده است یکی آیه گذشته و دیگری آخر سوره رحمن.

💡 آن کس که طمع دارد بملک کبیر، در جوار خداوند کریم، بر دیدار و رضا ذو الجلال عظیم، کم از آن نباشد که درین زندان دنیا، روزی چند، بار محنت بکشد و بامید آن نعمت، این محنت دولت انگارد.

💡 وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ گفته‌اند که: این اشارتست به کمال قدرت خدای که قادر بر کمال آن باشد که جمع کند میان هر چیزی با ضد وی، چنان که هر دو داند و هر دو تواند: اگر خواهد عزیز کند و بران قادر، و اگر خواهد خوار کند و بران قادر. و برین صفت جز خداوند ذو الجلال و قادر بر کمال نیست.

💡 و در حقيقت برگشت اين سه صنف به دو صنف است، يكى كسانى كه خدا را به اسماءحسنى مى خوانند و او را خدائى ذو الجلال و الاكرام دانسته و عبادت مى كنند و اين صنفهدايت يافتگان به راه حقند، صنف دوم مردمى هستند كه در اسماء خدا الحاد ورزيده و غير اورا به اسم او،

💡 و بـاز بـه هـمـين مناسبت است كه اين سوره با نام رحمان آغاز گرديد، صفت رحمت عمومى وهـمـگـانـى خـداسـت، رحـمـتى كه مؤ من و كافر و دنيا و آخرت را در بر دارد، و در آخر نيز،سوره با آيه (تبارك اسم ربك ذى الجلال و الاكرام ) ختم مى شود.

💡 رجا نزد صوفیه عبارت است از «سکون قلب به سبب حسن وعده»، «اطمینان به وجود خداوند کریم»، «انتظار خیر داشتن از کسی که خیر به دست اوست»، «قرب قلب از ملاطفت رب»، «رویه الجلال بعین الجمال» و «شاد شدن به فضل خداوند». رجا سبب می شود که در صاحب این حال طلب، جهد و طاعت نیک پدید آید.

💡 ختم اللَّه سبحانه هذه السورة بذکر تمجیده و تحمیده کما عدّد فنون نعمه و صنوف مبرته و روی عن عائشة قالت کان رسول اللَّه (ص) اذا سلم من الصلاة لا یقعد الا مقدار ما یقول اللهم انت السلام و منک السلام تبارکت ذا الجلال و الاکرام.