ابوالقاسم تهرانی

[ویکی فقه] ابوالقاسم تهرانی، فقیه و اصولی شیعی در قرن سیزدهم بوده است.
تهرانی، ابوالقاسم، فقیه و اصولی شیعی در قرن سیزدهم.
نیای وی، میرزا هادی، تاجر بود که از شهر نورِ مازندران به تهران مهاجرت کرد.
پدر تهرانی، میرزامحمدعلی نیز تاجر و شیفته دانش بود.
تهرانی در ۱۲۳۶ در تهران به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی را در همان جا گذراند.
در ۱۲۴۶ همراه عمویش به اصفهان رفت و سه سال به فراگیری مقدمات علوم پرداخت و سپس به تهران بازگشت.
در ۱۲۵۱ به عتبات رفت و پس از حدود دو سال اقامت در آنجا، به تهران بازگشت و در مدرسه مروی ساکن شد و علوم عقلی و نقلی را نزد ملاعبدالله زنوزی و شیخ جعفر کرمانشاهی فرا گرفت.
بار دیگر برای تکمیل تحصیلات خود به کربلا رفت و چند سال نزد سیدابراهیم قزوینی، مؤلف ضوابط الاصول، درس خواند اما به سبب بروز آشوب در کربلا به اصفهان رفت.
پس از آرام شدنِ اوضاع عراق، به نجف رفت و در جلسات درس شیخ مرتضی انصاری شرکت کرد و مقرِّرِ بحث او شد، تا جایی که شیخ بارها به درجات علم و فضل و اجتهاد وی تصریح نمود.
وی در ۱۲۷۷ به تهران بازگشت و مرجع امور دینی و علمی شد، چنانکه همه روزه علما و فقها در مجلس درس او در مدرسه مروی حاضر می شدند، از جمله: فرزندش میرزاابوالفضل تهرانی، سید حسین صدر الحفاظ قمی، شیخ فضل اللّه نوری، شیخ عبدالنبی نوری،شیخ حسنعلی تهرانی و شیخ محمدصادق تهرانی بُلُّور.
وی در اواخر عمر نابینا شد و در ۱۲۹۲ در ۵۶ سالگی درگذشت.
او را در مقبره شیخ ابوالفتوح رازی در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی به خاک سپردند.
آثار تهرانی
آثار تهرانی عبارت است از: التقریرات که معروفترین کتاب اوست.
این کتاب بر گرفته از درس اصول شیخ مرتضی انصاری و در باره مباحث الفاظ است و بخشی از آن با عنوان مطارح الانظار چاپ شده است رساله های اصولی در موضوعاتِ «حجیت قطع»، «حجیت ظن»، «برائت»، «استصحاب» و «تعادل و تراجیح»؛ رساله های فقهی در موضوعات طهارت، صلاة، صلاة المسافر، زکات، غصب، وقف، لقطه، رهن، احیاء موات، اجاره و قضا و شهادات که هیچ یک از آن ها به چاپ نرسیده است رساله ای در ارث (نسخه خطی کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری، ش ۲۴۲۶)؛ و تقریرات درس اصول شیخ جعفر کرمانشاهی (نسخه خطی کتابخانه شماره ۱ مجلس شورای اسلامی، ش ۵۵۳۷).
منابع
(۱) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۲) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، جزء۲: الکرام البررة، مشهد ۱۴۰۴.
(۳) محمدشریف رازی، اختران فروزان ری و طهران، یا، تذکرة المقابر فی احوال المفاخر، قم: مکتبة الزهراء.
(۴) مدرس تبریزی.
(۵) نامة دانشوران ناصری، قم: دارالفکر، (۱۳۳۸ش).

💡 وی فرزند سید میرزا ابوالقاسم تهرانی و نوه سید زین‌العابدین امام جمعه و جدش میرزا ابوالقاسم امام جمعه که همگی امام جمعه تهران بوده‌اند می باشد. پس از تحصیلات مقدماتی در مدرسه پروکیمنیاژ که توسط روس‌ها اداره می‌شد، برای فراگیری علوم فقهی و دینی، ادبیات عرب، منطق و سایر علوم به حوزه علمیه نجف رفت و به درجه اجتهاد نائل شد. در سال ۱۳۰۷ به منظور فراگیری علم حقوق نوین به سوئیس رفت. پس از پنج سال اقامت و تحصیل در رشته حقوق خصوصی در دانشکده حقوق دانشگاه لوزان، در سال ۱۳۱۲ با ارائه رساله خود با عنوان «اساس قضائی مهر در فقه شیعه اسلامی» موفق به اخذ درجه دکترای حقوق شد.