آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۱۳ شمسی در روستای سوق، از توابع شهرستان رفسنجان، در خانوادهای مذهبی و روحانی چشم به جهان گشود. ایشان خود در شرح حالش بیان میدارد که تاریخ تولد شناسنامهایاش ۱۳۱۳ است و تحصیلات خود را در پنجسالگی، همزمان با برادر بزرگترش، آغاز کرد. آموختههای اولیه شامل کتابهای رسمی مدارس آن زمان به علاوه قرآن کریم، گلستان سعدی و نصاب بود. از هفت سالگی، علاوه بر مکتبخانه، از دانش پدر بزرگوارشان، حاج میرزا علی هاشمی بهرمانی، نیز بهره برد. با گذر زمان، محیط مکتبخانه برای پاسخگویی به نیازهای فکری فزاینده او کفایت نکرد، و در چهاردهسالگی، به پیشنهاد پسرعموی خود، محمد، تصمیم به سفر به قم برای پیگیری تحصیلات عالی علوم دینی گرفت.
دوران تحصیل در حوزه علمیه قم، برای ایشان دورهای پربار از شاگردی نزد اساتید برجسته بود. هاشمی رفسنجانی مدارج آموزشی را با پشتکار طی کرد؛ به طوری که کتاب صرف میر را نزد پسرعمویش، شیخ محمد، فراگرفت و آن را با آقای شیخ جعفر شوجانی مباحثه نمود. او باقیمانده جامع المقدمات و نیز کتب سطح متوسط مانند سیوطی، حاشیه، معالم، مغنی، مطول و شرح لمعه را نزد بزرگانی چون شهید سید محمدرضا سعیدی، محمدی گیلانی، علوی بروجردی، آیینه وند، نعمتالله صالحی نجفآبادی، دکتر محسن جهانگیری، امام موسی صدر و شیخ حسن شبزندهدار تحصیل کرد. برای مرحله سطح عالی فقه و اصول، از محضر آیتاللهها منتظری، مشکینی، سید محمدباقر سلطانی طباطبایی، شهید صدوقی، فکور، صالحی نجفآبادی، شیخ مصطفی اعتمادی، نوری همدانی، مجاهدی و آیتالله تبریزی کسب علم نمود.
در مرحله نهایی، یعنی درس خارج فقه و اصول، ایشان از محضر اساتید بزرگی چون آیتالله بروجردی، امام خمینی، آیتالله گلپایگانی، آیتالله شریعتمداری، آیتالله محقق داماد، آیتالله شیخ مرتضی حائری یزدی و آیتالله مرعشی نجفی بهره برد. اقامت اولیه ایشان در قم، روبروی بیت امام خمینی (ره)، این فرصت را فراهم ساخت تا علاوه بر علوم فقه و اصول، در مبانی عمیق سیاسی، اجتماعی، عرفانی و اخلاقی نیز از محضر ایشان مستقیماً کسب فیض نماید. همچنین، در زمینه فلسفه و تفسیر از علامه طباطبایی و آقایان میرزا ابوالفضل زاهدی و منتظری آموخت. سفر به نجف اشرف نیز موجب شرکت در درس خارج آیات عظام خویی، آمیرزا باقر زنجانی، حکیم و شاهرودی و در نهایت نیل به درجه رفیع اجتهاد گردید.
