پهله

پهله. [ پ َ ل َ ] ( اِخ ) نامی است که اطلاق میشده است بر اصفهان و ری و همدان و ماه نهاوند و آذربادگان. ( مفاتیح ). ولایت اصفهان و ری و دینور. ( برهان ). نام مجموع پنج ناحیت اصفهان و ری و همدان و ماه نهاوند و آذربایجان. ( ابن المقفعاز ابن الندیم ). نام قسمت شمال غربی ایران یعنی قطعه ای که یونانیان قدیم آن را میدیا مینامیدند و عبارت بود از ناحیه ری و اصفهان... ( قاموس الاعلام ترکی ).
پهله. [ پ َ ل َ ] ( اِخ ) دهی مرکز بخش زرین آباد از شهرستان ایلام، واقع در 144 هزارگزی جنوب خاوری شهر ایلام. کوهستانی، گرمسیر، آب آن از رودخانه میمه و چشمه سار، محصول آنجا غلات و حبوبات و تریاک و لبنیات. شغل اهالی زراعت و گله داری، راه مالرو و صعب العبور است. اداره بخشداری، پاسگاه ژاندارمری و زیارتگاهی بنام سید نصرالدین در 21 هزارگزی شمال باختر ده دارد، و محل زیارتگاه اهالی پشتکوه است. جمعیت آن در حدود 400 تن و راه مالرو است. ( از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 5 ).

۱ - طایفه ای از قبیل پرنی از قوم دهه از اقوام سکایی. این طایفه در شمال شرقی ایران در حدود خراسان اقامت گزیدند و پس از ضعف سلوکیان دولت اشکانیان را تشکیل دادند و همه ایران را به تصرف در آوردند. ۲ - نام قدیم خراسان که محل سکونت طایفه پارت بود
دهی مرکز زرین آباد شهرستان ایم

پهله (دهلران). پَهله شهری در استان ایلام ایران است. این شهر مرکز بخش زرین آباد شهرستان دهلران است که سکونتگاه ایل کورد ( کردالی ) است. پهله در ۱۰۴ کیلومتری جنوب خاوری شهر ایلام واقع شده است.
در حال حاضر وسعت این شهر بالغ بر ۱۱۴ هکتار می باشد. پارک جنگلی ملت در سال ۱۳۶۹ به وسعت ۶ هکتار در شمال این شهر و در دامنه تپه های زیبایی واقع شده است بخشی از این پارک اخیراً به تفرجگاه مردم تبدیل شده است.
پارک بعث از پارکهای زیبای این شهر در سال ۱۳۷۲ تأسیس شده است. همچنین در سال ۱۳۷۴ پارک شهید حسین فهمیده در این شهر احداث شد.
بیشینه دمای این شهر ۴۴ و کمینه آن ۵ - درجه سانتیگراد است.
ظاهراً نام این شهر هم ریشه با پَهلَوْی و پارت است که یکی از معانی آن شهر می باشد. شهر امروزی پهله در قدیم جزئی بود از سرزمین پهله ( جبال، کوهستان زاگرس ) و احتمالاً به همین خاطر نام پهله بر روی آن مانده است.
در جنگ ایران و عراق شهر پهله آسیب فراوان دید و پس از بازسازی نام آن که پس از انقلاب اسلامی به زرین آباد تغییر یافته بود مجدداً پهله شد.
شهر پهله در دشتی با شیب ملایم به سوی رود دجله قرار دارد. دیدنی های شهر و پیرامون آن:
• رود میمه که در شهر جریان دارد.
• رشته کوه کبیرکوه ( در پانزده کیلومتری شمال پهله )
• قله کلاوندی ( ۱۷۱۶ متر ) در ده کیلومتری شمال خاوری شهر
• امامزاده سیدفخرالدین در ۱۲ کیلومتری شمال بهله
امامزاده سید حسنی ( فرزند سید فخرالدین ) در فاصله ۱۳ کیلومتری شمال بهله
• امامزاده سیدنصرالدین در ۱۶ کیلومتری
• امامزاده سید ابراهیم ( فرزند محمد باقر ) که در ۷ کیلومتری پهله و در مسیر قلعه شیاخ قرار دارد.
امامزاده محمد و بی بی زینب در ۷ کیلومتری غرب شهر پهله ساختمان این امامزاده که شکل مخروطی ویژه ای دارد مربوط به دوران سلجوقی است. قلعه شیاخ ( شیاق، شیاخ ) در غرب چهله که مربوط به ۱۹۰۰ سال قبل است. قلعه زنجیره در جنوب غرب شهر بهله خرابه های باستانی مسیر جاده بهله - دهلران باغات زیبای گوراب و میمه بارک جنگلی ملت به مساحت ۶ هکتار در دامنه کوه های شمالی شهر

💡 قدیم‌ترین منبع دربارهٔ زبان آذری باستانی قول ابن مقفع (۱۴۲ه‍.ق/۷۵۹م) است که در الفهرست نقل شده‌است. به گفتهٔ ابن مقفع زبان مردم آذربایجان پهلوی (الفهلویه) است منسوب به پهله (فهله) یعنی سرزمینی که شامل ری و اصفهان و همدان و ماه نهاوند و آذربایجان بوده‌است. پهلوی در اینجا به معنای پارتی (ااشکانیان) یا باقی‌ماندهٔ لهجهٔ پارتی در زاگرس مرکزی و شمالی است.

💡 مموس بزرگترین طایفه شهرستان دهلران است که بیشترین جمعیت و بیشترین اراضی در منطقه دهلران را دارد، سرحد ملک این طایفه از شهرستان اصلی دهلران در شرق، سرچنار و دینارکوه و روستای تاریخی دیوِنَه در شمال و تا قسمت هایی از پهله ادامه دارد بخشی از این طایفه در عراق شهرستان علی الغربی نیز قرار دارد

💡 جنگروی نام یکی از ایلات لر کوچک از است که حکومت اتابکان لر کوچک را بنیان نهادند. این ایل در منطقه پهله حضور داشته و شامل گروهی از لرها بوده است.

💡 رد پای تاریخی باپیروندها در پهله و روستاهای اطراف آن از جمعه چم سرخ و بانموله دیده میشود که امروزه به علت مهاجرت مردم این روستاها به به شهر های اطراف و مخصوصا کشور عراق فقط روستای چم سرخ مسکونی میباشد

💡 ماه نهاوند بخشی از سرزمین بزرگ پهله در غرب و مرکز ایران بوده‌است که بعدها به ماه بصره نیز شهرت یافته‌است. ابن الندیم از قول عبداﷲ بن المقفع آورده است که ماه نهاوند یکی از پنج ناحیه پهله (فهله) است (یادداشت‌های دهخدا). بروجرد و نهاوند دو قصبه یا نقطه شهری ماه نهاوند بوده‌اند.

💡 در تقسیمات باستانی ایران، بروجرد و نهاوند دو نقطه شهری ماه نهاوند از توابع پهله از سرزمین ماد بودند. پهله یا پهلو نام سرزمینی وسیع در غرب ایران بوده‌است که بیشتر شهرها و نواحی زاگرس فعلی را فرا می‌گرفته‌است. ایالت پهله در زمان ساسانیان به این نام نهاده شده و پهلوی، به مردم، زبان و خط مربوط به پهله اشاره می‌کند.