محمدعلی پاشا

محمدعلی پاشا. [ م ُ ح َم ْ م َ ع َ ] ( اِخ ) نخستین خدیو مصر متولد 1769م. و متوفی در قاهره 1849م. در جوانی به خدمت نظام درآمد و علیه ناپلئون وارد جنگ شد. در 1804 نایب السلطنه مصرشد و در سال 1833 م. عثمانی را از مصر بیرون کرد.

یکی از رجال کاردان و سیاسی عثمانی ( و. طرابوزان ۱۸٠۷ ف. ۱۸۶۸ ). در سال ۱۸۵۲ به سمت وزارت جنگ عثمانی منصوب گردید و با خواهر سلطان عبدالمجید پادشاه عثمانی ازدواج کرد.

محمدعلی پاشا (۱۷۶۹ـ۱۸۴۹)
والی و بنیادگذار سلسله خدیوها و سلاطین مصر. در کاوالا، بندر کوچکی در حاشیۀ دریای سیاه، که اکنون متعلق به یونان است، به دنیا آمد. در جوانی وارد ارتش شد، و سپس به تجارت تنباکو پرداخت. در ۱۷۹۹ هنگام تهاجم ناپلئون به مصر، برای مقابله با فرانسه، دوباره به ارتش پیوست و فرماندهی ارتش عثمانی را برای عقب راندن ناپلئون برعهده گرفت. پس از آن که فرانسوی ها، مصر را به طور کامل ترک کردند، محمدعلی پاشا با خراسان پاشا، رهبر جدید مصر، ارتباط خوبی برقرار کرده بود. در ۱۸۰۵ به سبب حمایت مصریان، محمدعلی، والی سلطان نشین عثمانی، و اندکی بعد رئیس حکومت مصر شد. در دوران حکومت وی نیروهای ارتش و وزارتخانه ها مجهز و به روز شد، او مدارس متعددی ساخت و مشاغل گوناگونی ایجاد کرد. در ۱۸۱۱ حکومت مملوکیان را که از ۱۲۵۰ ق بی وقفه بر مصر حکومت می راندند سرنگون کرد. به همراه پسرش، ابراهیم پاشا، عملیات نظامی موفقیت آمیزی برضد وهابیان ترتیب داد. در ۱۸۲۰ سپاهیان خود را برای فتح سودان اعزام کرد. سلطان محمود عثمانی، برای کسب پیروزی در شورش یونان، قول داد تا حکومت سوریه را به او اعطا کند؛ امّا هنگامی که سلطان از انجام وعدۀ خود سر باز زد، محمدعلی سوریه را به اشغال خود درآورد. در ۱۸۳۹ به آسیای صغیر حمله کرد، ولی با ازدست دادن حمایت فرانسه و اتحاد اروپاییان در برابر او، به ناچار از این اقدام دست برداشت. در ۱۸۴۰ برطبق یک توافق نامه، حکمرانی مصر به صورت موروثی به محمدعلی پاشا و خاندانش واگذار شد، همچنین ملزم شد تا سربازان ارتش مصر را به ۱۸ هزار نفر کاهش دهد. در ۱۸۴۸ محمدعلی پاشا از حکومت کنار کشید و پسرش ابراهیم پاشا جانشین وی شد. از وی به سبب انجام اصلاحات داخلی که پایه های استقرار یک حکومت آزاد در مصر را سرعت می بخشید، تقدیر شده است.

💡 خاندان محمد علی خاندانی مصری با اصالت آلبانیایی که به دست محمدعلی پاشا تأسیس شد و بر مصر زیر سلطهٔ امپراتوری عثمانی بین ۱۸۰۵–۱۹۱۴ سپس تحت‌الحمایگی بریتانیا بین ۱۹۱۴–۱۹۲۲ و پس از استقلال مصر در ۲۸ فوریه ۱۹۲۲ حکومت کرد تا انقلاب ۱۹۵۲ مصر به رهبری محمد نجیب به انقراض این حکومت انجامید.

💡 مصر همواره از سرزمین‌های مهم برای حکومت اسلامی بوده و تا سال ۱۵۱۷ میلادی که دولت عثمانی بر مصر تسلط یافت در دست خلفای اموی و عباسی و فاطمی بود. در سال ۱۷۹۸ ناپلئون بناپارت به مصر لشکرکشی کرد و در سال ۱۸۰۵ میلادی محمدعلی پاشا از طرف دولت عثمانی حاکم آنجا شده و دودمان جدید مصر را تشکیل داد.

💡 در آغاز سال ۱۸۳۱ حدود ۹۰۰۰ نفر از سوی محمدعلی پاشا و ارتش مصریش مستقر شدند و از تعداد جامعه ارمنی در شهر به خاطر فقر و غفلت عثمانی‌ها کم شد. منابع متعددی حکایت از ماهیت منحصر به فرد محله ارمنی در این زمان دارد با زبان و قومیت و فرهنگ مجزای خود که هویت و وحدت خود را در برابر اعراب و عثمانی‌ها حفظ کرده بود.