ماسبذان یا ماسبدان یکی از ولایتهای تاریخی و مهم در ناحیه پهله، یعنی جبال یا عراق عجم در متون کهن ایران و منابع تاریخی اسلامی به شمار میرود که مرکز آن در دورههایی شهر تاریخی سیروان بوده است. این ناحیه بر اساس گزارشهای تاریخی، بخش قابل توجهی از محدوده جغرافیایی استان امروزی ایلام را در بر میگرفته و از نظر سیاسی و اداری در ساختار حکومتهای باستانی جایگاه مشخصی داشته است. برخی پژوهشها و منابع تاریخی همچنین ولایت پشتکوه را از نظر جغرافیایی و فرهنگی نزدیک یا منطبق با قلمرو ماسبذان دانستهاند. در دوران اشکانیان، این منطقه بخشی از قلمرو گسترده الیمائی محسوب میشد و تحت تأثیر ساختارهای سیاسی آن دوره قرار داشت. در منابع جغرافینگاری اسلامی مانند آثار قزوینی، این منطقه به عنوان شهری در نزدیکی سیروان کنونی توصیف شده که دارای چشمههای آب گرم فراوان بوده و به خواص درمانی آبهای آن اشاره شده است. قزوینی همچنین نقل میکند که استفاده از آبهای این منطقه در باور عمومی برای دفع برخی بیماریها و ناخالصیهای بدن مفید دانسته میشده است. در دوره صدر اسلام نیز نام ماسبذان در گزارشهای تاریخی مانند آثار ابن کثیر ذکر شده و این منطقه به عنوان یکی از نقاط درگیریهای نظامی میان نیروهای مسلمان و گروههای محلی ایرانی شناخته شده است. در این گزارشها به نبردها، فتح برخی مناطق و تحولات سیاسی پس از درگیریها در این منطقه اشاره شده که نشاندهنده اهمیت راهبردی آن در آن دوران است. همچنین در برخی متون تاریخی و جغرافیایی، از حضور و سکونت قبایل کرد در نواحی کوهستانی ماسبذان و اطراف آن یاد شده و این گروهها به عنوان جوامعی ریشهدار در منطقه معرفی شدهاند. بر اساس لغتنامه دهخدا و دیگر منابع تاریخی، پس از ورود اسلام نیز این ناحیه همچنان محل رخدادهای نظامی و تحرکات قبیلهای بوده و در تاریخ محلی جایگاه قابل توجهی داشته است.
ماسبذان
لغت نامه دهخدا
ماسبذان. [ ب َ / س َ ب َ ] ( اِخ ) شهری به جبال. ( نخبةالدهر دمشقی، یادداشت به خط مرحوم دهخدا ). نام شهری به پیشکوه لرستان در ناحیه طرحان در ساحل راست شط صیمره. سیروان. ( یادداشت به خط مرحوم دهخدا ). بلاد جبل عبارت از همدان است و ماسبذان که آن سیروان است. ( تاریخ قم ص 26 ). ماسبذان از بلاد جبال بوده و با پشت کوه و ظاهراً محل حسین آباد سابق مطابقت دارد و آن را سیروان هم می گفته اند، ( حاشیه مجمل التواریخ والقصص ص 337 ). بلاد پهلویان هفت است: همدان و ماسبذان و قم و ماه بصره و صیمره و ماه کوفه وقرمیسین... ( از معجم البلدان ج 6 ص 407 ). و رجوع به معجم البلدان ج 7 ص 363 و ایران باستان ج 3 ص 2547 شود.
جمله سازی با ماسبذان
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 این منطقه در زمان تسلط اردشیر بابکان، اولین پادشاه ساسانی، یکی از مناطق ماه سبدان بوده که هنگام تسلط مسلمانان، اعراب دو کلمه ماه و سبدان را با هم ترکیب نموده و حرف «د» را به «ذ» تبدیل نموده و آن را ماسبذان نامیدند.
💡 «از طرز به سوی راست به ماسبذان و مهرجان قذق میروند که شامل شهرهای متعدد از جمله آریوحان است. این شهر، در دشتی میان کوههای پر از درخت واقع است و آب آن به «بندنیجین» که نام شهر امروزی مندلی در کشور عراق است، میریزد». تنها رودخانهای که آب آن به مندلی میریزد آب رودخانه گنگیر است که از ایوان سرچشمه میگیرد.
