کیمیاگری

کیمیاگری. [ گ َ ] ( حامص مرکب ) اکسیرسازی. ( ناظم الاطباء ). تبدیل فلزات ناقص به فلزات کاملتر. اکسیرسازی. ( فرهنگ فارسی معین ):
حافظ غبار فقر و قناعت زرخ مشوی
کاین خاک بهتر از عمل کیمیاگری. حافظ.غلام همت آن رند عافیت سوزم
که در گداصفتی کیمیاگری داند.حافظ.رجوع به کیمیاگر شود. || مکاری. مکر. حیله. ( فرهنگ فارسی معین ). || عشقبازی و عاشقی. ( ناظم الاطباء ) ( فرهنگ فارسی معین ).

۱. شغل و عمل کیمیاگر: حافظ غبار فقر و قناعت ز رخ مشوی / کاین خاک بهتر از عمل کیمیاگری (حافظ: ۹۰۰ ).
۲. (اسم، حاصل مصدر ) علم شیمی در قرون وسطی که هدف آن تبدیل فلزات پست و ناقص به طلا و یافتن دارویی برای همۀ بیماری ها بود.

۱ - تبدیل فلزات ناقص بفلزات کاملتر اکسیر سازی: حافظ. غبارفقر و قناعت زرخ مشوی کاین خاک بهتر از عمل کیمیا گری. ( حافظ ) ۲ - مکاری مکر حیله. ۳ - عشقبازی عاشقی.

کیمیاگری (alchemy)
عکسی از یک کیمیاگر اصفهانی
فن مرموز تبدیل فلزات پَست، مثل سُرب و جیوه، به نقره و طلا، با استفاده از حجرالفلاسفه یا اکسیر اعظم. حجرالفلاسفه ماده ای فرضی است که آن را مایۀ عمر جاودان نیز می دانند. این جنبۀ کیمیاگری بخش عمدۀ شیمی قرون وسطا را تشکیل می داد. کیمیاگری به اجمال نظامی فلسفی است که به دریافت راز زندگی و تکوین مواد فاقد حیات می پردازد. کیمیاگری آمیزه ای نامتعین از شیمی، و احکام نجوم، علوم خفیّه، و جادوگری است که با عقاید مبهم و پیچیده ای از نظام های دینی و فکری گوناگون درآمیخته است. کیمیاگری در اروپا از روزگار باستان تا قرون وسطا رواج داشت، امّا با رشد شیمی و فیزیک از اعتبار افتاد. بنابه اسناد فراوانی که از دوران باستان در دست است، کیمیاگری احتمالاً از مصر آغاز شده است. دربارۀ خاستگاه این دانش رازورزانه افسانه های بسیاری رایج است که به شکل های گوناگون آن را به هرمس تریسمگیستوس، فرشتگان فرود آمدۀ سِفرِ پیدایش، و حتی وحی موسی و هارون نسبت داده اند. افسانۀ هرمِس تریسمگیستوس نزد عموم پذیرفته و زبان شیمی، تا روزگار معاصر، متأثر از آن بوده است؛ از آن جمله است آب بندی هرمیتی. در قرون ۴ و ۵م، کیمیاگران به فراوانی در این حوزه مطلب نوشتند و در پایان قرن ۵م، کیمیاگری نظری در مکتب اسکندرانی به نقطۀ اوج خود رسید. در دورۀ اسلامی، بسیاری از اعراب و ایرانیان کیمیاگران برجسته ای بودند. یکی از بلندآوازه ترین آن ها جابر بن حیّان بود. افکار او بسیار شبیه به افکار فیلسوفان کهن اسکندرانی بود، ولی در عین حال به تأثیر نافذ سیّارات بر فلزات باور داشت. نظریۀ تبدیل، که امکان دارد صرفاً از نوشته های فیلسوفان یونان گرته برداری شده باشد، نزد کیمیاگران قرون وسطا مقبول بود و مردانی چون قدیس آلبرتوس ماگنوس، راجر بیکُن، و ونسانِ بووه ای به آن اعتقاد داشتند. تا قرن ۱۷، شیمی دانان همچنان از منظری علمی از کیمیاگری دفاع می کردند. یوهان گلاوبر، رابرت بویل، تا مدتی آیزاک نیوتون، گوتفرید لایب نیتس، و حتی دکتر جانسون، که دل بستۀ شیمی بود، نیز از مدافعان کیمیاگری بودند.

💡 بسیاری از نوشته‌های نیوتن پیرامون کیمیاگری ممکن است در آتش‌سوزیِ آزمایشگاه‌اش از بین رفته‌باشد؛ بنابراین وسعت واقعی کار او در این زمینه ممکن است بزرگ‌تر از آنچه در حال حاضر شناخته شده‌است، باشد. نیوتن در طول دورهٔ کارش در کیمیاگری، دچار فروپاشی عصبی شد.

💡 دلی که چهره به اکسیر مهر چون زر کرد عجب نباشد اگر کیمیاگری داند

💡 اصول کیمیاگری، ژان بگین، ریچارد راسل (مترجم)، منتشر شده توسط کتابهای هپتانگل (۱۹۸۳) شابک ‎۰-۹۳۵۲۱۴-۰۵-۴ [ویرایش نسخه ۱۶۶۹]

💡 وجود من که از این پیش تیره خاکی بود ز فیض عشق کنون کیمیاگری داند

💡 طبعم که خاک تیره جهل و غرور بود از صنع کیمیاگریش این زمان طلاست