کتایون

کتایون. [ ک َ ] ( اِ ) زن پادشاه بزرگ را گویند یا زنی که شهنشاه و پادشاه بزرگ باشد، جهان بانو هم می گویند. ( آنندراج ).
کتایون. [ ک َ ] ( اِخ ) دختر قیصر روم، زن گشتاسب و مادر اسفندیارباشد. ( ناظم الاطباء ). هنگامی که گشتاسب به روم رفت کتایون وی را دید و خواستارش شد. بنابه روایت شاهنامه، کتایون در خواب دید که بیگانه ای بیدار دل و فرزانه، ببالا چون سرو و بدیدار چون ماه کشور او را روشن کرد و در آن روز که بزرگان برای خواستگاری گرد آمده بودند کتایون گشتاسب را دید و دانست که همان است که در خواب دیده است. در ترجمه فارسی یشتها از آقای پورداود آمده است که کی گشتاسب پس از گوشه گیری کی لهر اسب بجای پدر بتخت نشست. زن او در شاهنامه دختر قیصرروم ( یونان مقصود است ) تصور شده است.

نام چند تن در داستانهای ایرانی است: ۱ - برادر فریدون طبق بند هشن فصل ۳۱ بند ۸ که فردوسی نام او را [ کیانوش ] بجای کتایون آورده. ۲ - دختر پادشاه روم و زن گشتاسب و مادر اسفندیار است که نام دیگرش را ناهید گفته اند و فردوسی و مجمل التواریخ و القصص بمعنی اخیر آورده اند اما بهمن نامه چاپ مول ( شاهنامه فردوسی ۱ ) او را دختر پادشاه کشمیر محسوب داشته ( یوستی. نام نامه ایرانی ص ۱۵۹ ) توضیح ولف در فهرست شاهنامه کتایون ضبط کرده و گوید: دختر قیصر روم و زن کی گشتاسب است. [ کتایون ] صحیح بنظر میرسد.
زن پادشاه بزرگ را گویند

اسم: کتایون (دختر) (فارسی) (تاریخی و کهن) (تلفظ: katāun) (فارسی: کتايون) (انگلیسی: kataun)
معنی: از شخصیتهای شاهنامه، نام یکی از سه دختر قیصر روم، ( اَعلام ) دختر قیصر روم و زن گشتاسب و مادر اسفندیار که نام دیگرش را ناهید گفته اند، نام چند تن در داستانهای ایرانی، از جمله دختر پادشاه روم و زن گشتاسب و مادر اسفندیار که نام دیگرش را ناهید گفته اند، کسایون، نام یکی از سه دختر قیصر روم و همسر گشتاسپ پادشاه کیانی

در شاهنامۀ فردوسی، دختر قیصر روم، همسر گُشتاسپ و مادر اسفندیار و پَشوتَن. نامش ناهید بود، اما گشتاسپ او را کتایون می خواند. در داستان ازدواج او آمده است که کتایون، شبی در خواب دید که از گروهی که به دیدن او آمده بودند مردی دسته گلی به او داد و او نیز دسته گلی به او بخشید. قیصر، برابر سنت، در پی یافتن شوهری برای او، انجمنی آراست. کتایون به همراه ۶۰ دختر، که هر یک دسته گلی در دست داشتند، به انجمن آمد، اما کسی را جز گشتاسپ، که در این هنگام در روم به سر می برد و همان بود که به خوابش دیده بود، نپسندید و خواستۀ خود را با پدر در میان نهاد. قیصر نخست موافق ازدواج کتایون با بیگانه ای چون گشتاسپ نبود، اما سرانجام قبول کرد و کتایون را به گشتاسپ داد. به روایت دَقیقی، کتایون بسیار کوشید فکر سلطنت را از سرِ اسفندیار بیرون کند، اما کاری از پیش نبرد و چون اسفندیار در نبرد با رستم کشته شد، چاره ای نداشت جز آن که بردباری پیشه کند.

💡 ز قیصر ستم بر کتایون رسید که مردی غریب از میان برگزید

💡 کتایون بدو گفت خیره مگوی به تیزی چنین راه رفتن مجوی

💡 کتایون بدانست کو را نژاد ز شاهی بود یک‌دل و یک نهاد

💡 ز کار کتایون خود آگاه بود که با نیو گشتاسپ همراه بود