مطالعات فرهنگی

{cultural studies} [جامعه شناسی] شاخه ای روبه رشد و میان رشته ای حدفاصل علوم اجتماعی، به ویژه جامعه شناسی، و دیگر رشته های علوم انسانی، به ویژه ادبیات، که موضوع آن بررسی ماهیت فرهنگ توده و کارکرد صنایع فرهنگی (culture industries ) است

مطالعات فرهنگی ( به انگلیسی: Cultural studies )، شاخه ای از نظریه انتقادی ( Critical theory ) است. مجموعهٔ آثار گوناگونی با جهت گیری های متفاوت و وابسته به تحلیل انتقادی اشکال و فرایندهای فرهنگی در جوامع معاصر و نزدیک به معاصر است. این رشته به جای این که فقط به مطالعه و بررسی «بهترین مطالب اندیشیده شده و بیان شده» بپردازد، به بررسی تمام مطالب اندیشیده شده و بیان شده و به ویژه فرهنگ عامه می پردازد. مطالعات فرهنگی در مطالعه ی معانی و رویه های زندگی روزمره به کار می رود. رویه های فرهنگی شامل روش های مردم برای انجام کارهای خاص ( مثل تلویزیون تماشا کردن یا غذا خوردن ) در فرهنگی معیّن است. فرهنگ از دیدگاه مطالعات فرهنگی یک کلیّت یکپارچه نیست بلکه «واجد تاکیدهای چندگانه» است.
مطالعات فرهنگی مجموعه یکنواختی از نظریه ها نبوده و نظریه های مختلفی را در بر می گیرد، به ویژه تابعی از دگرگونی ها و رویدادهای تاریخی و سیاسی بوده است. آثار آنتونیو گرامشی و میشل فوکو در شکل گیری مطالعات فرهنگی نقش عمده ای داشته اند. پس از آن نیز مطالعات فرهنگی و نظریه های گوناگونی تأثیر متقابل بر یکدیگر داشته اند: فمینیسم، پساساختارگرایی، نظریه پسااستعماری، روانکاوی، پست مدرنیسم، نظریه همجنس گرایان ( ال جی بی تی و کوییر ).
نظریه پردازانی همچون لوئی آلتوسر، رولان بارت، پیر بوردیو، میشل دو سرتو*، میشل فوکو، ژاک لاکان در فرانسه، زیگموند فروید در اتریش، کارل مارکس در آلمان، آنتونیو گرامشی در ایتالیا، میخائیل باختین و والنتین ولوشینوف* در روسیه، فردینان دوسوسور* در سوئیس، و ریچارد هاگارت*، ریموند ویلیامز*، ادوارد پالمر تامپسون*، و استوارت هال در بریتانیا شالودهٔ مطالعات فرهنگی را نهاده اند.
نظریه پردازان در انگلستان و در ایالات متحده، صورت های بعضاً متفاوتی از مطالعات فرهنگی را پس از پیدایش این حوزه در دهه ۱۹۷۰، بسط دادند. گونه انگلیسی مطالعات فرهنگی، در دهه ۱۹۶۰ بیشتر تحت تأثیر ریچارد هاگرت و استوارت هال در مرکز مطالعات فرهنگی معاصر در دانشگاه بیرمنگهام، بسط یافته. گونه انگلیسی، دیدگاه های چپ گرایانه و سیاسی آشکار را شامل می شود. [ نیازمند منبع]
در مقابل، گونه آمریکایی مطالعات فرهنگی از آغاز، بیشتر درگیر کارکردها و فهم اختصاصی و سوژه ای عکس العملهای مخاطب به فرهنگ توده ای شد. طرفداران مطالعات فرهنگی آمریکایی، دربارهٔ جنبه های آزادی بخش هواداران فرهنگ توده ای می نویسند. هرچند، تفاوت بین شاخه های آمریکایی و انگلیسی کم رنگ شده است.

شاخه‌ای روبه‌رشد و میان‌رشته‌ای حدفاصل علوم اجتماعی، به‌ویژه جامعه‌شناسی، و دیگر رشته‌های علوم انسانی، به‌ویژه ادبیات، که موضوع آن بررسی ماهیت فرهنگ توده و کارکرد صنایع فرهنگی (culture industries) است.

💡 آثار هال، به شکل گسترده‌ای تأثیرگذار تلقّی می‌شوند، مثل مطالعاتی که نشان‌دهنده پیوند بین پیش‌داوریهای نژادی و رسانه‌اند. این آثار هم‌چنین به عنوان آثار پایه‌ای مطالعات فرهنگی معاصر اهمیّت دارند.

💡 برگر در اردیبهشت ۱۳۹۴ به دعوت دانشگاه تهران و با حمایت بنیاد ملی نخبگان، به مدت دو هفته به ایران سفر کرد و جلساتی را در حوزه‌های مطالعات رسانه، روش‌های تحقیق در رسانه و مطالعات فرهنگی در دانشگاه تهران، شیراز و اصفهان برگزار کرد. وی در این سفر، با ستایش از اینکه تعدادی از آثارش به فارسی چاپ شده‌اند، ابراز امیدواری کرد که تعداد بیشتری از این آثار در آینده ترجمه شوند.

💡 یادداشت‌های اکبر اعتماد در قالب کتاب، با عنوان «برنامه سازندگی علوم و آموزش اکبر اعتماد» با تنظیم و ویرایش محمدحسین یزدانی‌راد و پیمانه صالحی از سوی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در سال ۱۴۰۰ منتشر شده‌است.

💡 احمدرضا دالوند (۱۳۳۷–۱۳۹۷) منتقد هنری، نویسنده و پژوهشگر هنر، تصویرگر و طراح گرافیک اهل ایران بود. وی با پورتال جامع علوم انسانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و روزنامه شرق نیز همکاری می‌کرد؛ و یکی از چهره‌های سرشناس فرهنگی هنری داخل ایران بود. او به تصویرساز، گرافیست، منتقد و مدیر هنری مطبوعات مشهور بود.

💡 در پژوهش «زمینه‌یابی اعتیاد» که توسط دفتر مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران در سال تحصیلی ۸۲–۱۳۸۱ روی نمونه‌ای متشکل از ۵٬۳۲۱ دانشجو در ۲۱ دانشگاه تحت پوشش وزارت علوم گرفت، ۵۸۶ نفر یعنی حدود ۱۱ درصد دانشجویان به صورت حرفه‌ای از مواد مخدر استفاده می‌کردند.

💡 ارتباطات میان فرهنگی، مانند بسیاری از حوزه‌های علمی دیگر ترکیبی از رشته‌های دیگر است. این رشته‌ها شامل انسان‌شناسی، مطالعات فرهنگی، روان‌شناسی و ارتباطات می‌گردد. این رشته همچنین به روابط بین قومیت‌ها و نیز مطالعه استراتژی‌های ارتباطی مورد استفاده جمعیت‌های هم‌فرهنگ می‌پردازد، یعنی استراتژی‌های ارتباطی مورد استفاده برای نحوۀ برخورد با جمعیت‌های اکثریت یا غالب.