لغت نامه دهخدا
محاسن. [ م َ س ِ ] ( ع اِ ) ج ِ حسن برخلاف قیاس، نیکوئیها و خوبیها. کردارهای نیکو و احسانها. خیرات و زیبائیها. ( ناظم الاطباء ). مقابل مَساوی: نیکوئیها و معایب و مثالب و محاسن و مناقب پنهان ماند. ( تاریخ بیهقی ص 96 چ ادیب ). محاسن و مقابح ویرا باز نمودندی. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ص 100 ).چون ضعیفی افتد میان دو قوی... معایب ظاهر گردد و محاسن و مناقب پنهان گردد. ( تاریخ بیهقی ). و محاسن عدل و سیاست تقریر افتاد. ( کلیله و دمنه ). و محاسن این کتاب را نهایت نیست. ( کلیله و دمنه ). و کارنامه دولت به اسم و محاسن او جمال گرفت. ( کلیله و دمنه ).
ذات تو به اوصاف محاسن متحلی ست
و ز جمله اوصاف مساوی متعالی ست.سوزنی.به شرف نفس و مکارم اخلاق و وفور عقل و محاسن شیم و کمال فضل. ( ترجمه تاریخ یمینی ص 274 ).
- محاسن شماری؛ ندبه. گریه بر مرده و محاسن شماری او. ( منتهی الارب ). فاتحه خوانی. ( ناظم الاطباء ).
|| ج ِ مَحسَن. جاهای خوب و نیکو از بدن. مَحسَن یکی ِ محاسن است و محاسن را واحد و مفرد نیست. ( منتهی الارب ). || ریش و سبیل و شارب. ( ناظم الاطباء ). ریش مردان. ( آنندراج ) ( غیاث ). و گویا از معنی [ جاهای خوب و نیکو از بدن ] معنی ریش یعنی لحیه مستنبط باشد.( از یادداشت مرحوم دهخدا ): قدی عظیم داشت و محاسنی دراز ( آلب ارسلان ) چنانکه وقت تیر انداختن گره زدی. ( راحة الصدور راوندی ص 117 ).
کردم محاسن خود دستار خوان راهت
تا بو که از ره خود گردی برو فشانی.عطار.او را دیدند محاسن بر خاک نهاده و در آتش پف پف میکرد. ( تذکرة الاولیاء عطار ). گفتند آخر محاسن را شانه کن گفت بس فارغ مانده باشم که این کار کنم. ( تذکرة الاولیاء عطار ). شیخ گفت سی سال در راه صدق قدم باید زد و خاک مزابل به محاسن باید رفت. ( تذکرة الاولیاء عطار ).
- محاسن از آسیا سفید کرده؛ کنایه از کمال ابلهی است. ( آنندراج ):
من و سرگرم مستی بودن و گرد جهان گشتن
مگر چون خود محاسن را سپید از آسیا کردم.یحیی شیرازی ( از آنندراج ).- محاسن حلق کردن ( کسی را )؛ ریش اورا تراشیدن: باز آوردند که او را محاسن حلق کند و ازشهر بیرون شود. ( المضاف الی بدایع الازمان ص 51 ).
محاسن. [ م َ س ِ ] ( اِخ ) نام بطنی است. ( از انساب سمعانی ).
