دمان

دمان. [ دَ ] ( نف، ق ) صفت بیان حالت از دمیدن. دمنده. پیاپی نفس زنان چون کسی که دویده باشد. نفس زنان. دم زنان. دم زننده. ( یادداشت مؤلف ). بشدت نفس کشنده. || به معنی جوشنده و دمنده کنایه از مست و خشمناک و از غضب مفرط فریادکننده، و این لفظ صیغه اسم فاعل است از دمیدن و ظاهر است که بعضی حیوانات در حالت غضب و مستی نفس های تند زنند چنانکه پیل و مار بزرگ و اکثر این لفظ در صفت پیل و اژدها و شیر واقع می شود. ( از غیاث ). خروشنده و غرنده و مهیب و هولناک. ( ناظم الاطباء ). نعره زنان وفریادکنان. ( از انجمن آرا ) ( آنندراج ). دمنده از روی قهر. ( انجمن آرا ). دمنده و فریادکننده. ( برهان ) ( لغت محلی شوشتر ) ( فرهنگ جهانگیری ). فریادکننده از روی غضب یا از روی شادی مفرط. ( آنندراج ) ( از برهان ) ( از فرهنگ جهانگیری ). بانگ و فریاد [ کننده ]. از روی شادی و یا از روی غضب. ( از ناظم الاطباء )
 

(دَ ) (ص. ) خروشنده، غرنده.

۱. = دمیدن
۲. (صفت ) دمنده.
۳. (صفت ) [مجاز] غرنده، خروشنده، خروشان.
۴. (صفت ) [مجاز] مست و خشمناک: به لطفی که دیده ست پیل دمان / نیارد همی حمله بر پیلبان (سعدی۱: ۸۸ ).
۵. (قید ) در حال دمیدن.

دمنده، غرنده، خروشنده، مست وخشمناک
( صفت ) ۱ - نفس زنان دم زننده. ۲ - خروشنده غرنده بانگ و فریاد کننده از روی غضب. ۳ - مهیب هولناک.
نمان در گاثه های زرتشت به معنی خانه و یکی از چهار واحد جامعه دودمانی آمده است.

خروشنده، غرنده. بیامد به کردار باد دمان/ سری پر ز پاسخ، دلی پر گمان«فردوسی»

💡 پژوهندگی را سپیده‌دمان فرشته به خاک آمد از آسمان

💡 تو با پیل دمان در کارزاری ندانم چونت باشد رستگاری