بخور

به هر گونه رِزین، صمغ، بَلَسان یا مادۀ معطری گفته می‌شود که با سوختن، دود خوش‌بو و خوشایندی در فضا پخش می‌کند. کاربرد اصلی آن در طول تاریخ، علاوه بر خوشبو کردن محیط، دفع حشرات و در برخی موارد خاص، کمک به حفظ مواد در برابر فساد بوده است. در آیین‌های مختلف نیز جایگاهی نمادین و عملی داشته و از دیرباز در مراسم مذهبی و عبادی مورد استفاده قرار گرفته است.

در ادیان کهن، همواره به‌عنوان پیشکشی مقدس و وسیله‌ای برای ارتباط با عالم معنا به کار می‌رفته است. در معبد یهودیان باستان، بر اساس دستورهای مفصلی که در تورات آمده، بخور به‌عنوان هدیه‌ای به خدا عرضه می‌شد؛ اگرچه امروزه در آیین یهودیت کاربرد مرسومی ندارد. همچنین در ادیان شرقی مانند هندو، بودایی و تائوئیسم، از این اصطلاح به‌طور گسترده در هنگام عبادت، مراقبه و مناسک روحانی برای ایجاد فضایی معنوی و تمرکز استفاده می‌شود. این دود خوشبو، نماد ارسال دعاها و نیایش‌ها به سوی آسمان تلقی می‌گردد.

در مسیحیت نیز اگرچه دیرتر رواج یافت، اما نمادگرایی عمیقی پیدا کرد. بر پایۀ روایت انجیل، یکی از هدایای مجوسان به عیسای نوزاد بود و در کتاب مکاشفۀ یوحنا، نماد «دعاهای مقدسین» معرفی شده است. با این حال، استفاده از بخور در مراسم کلیسا تا حدود قرن ششم میلادی متداول نشد. علاوه بر جنبۀ نمادین، گمان می‌رود کاربرد بخور در کلیساهای با سقف چوبی، به دلیل خاصیت محافظتی در برابر پوسیدگی و آفات، نیز مورد توجه بوده است. امروزه بخور در بسیاری از فرهنگ‌ها و آیین‌ها، هم به‌عنوان عنصری روحانی و هم به‌منظور ایجاد آرامش و پاکسازی فضای زندگی، کاربرد دارد.

لغت نامه دهخدا

بخور. [ب َ ] ( ع اِ ) آنچه بدان بوی دهند. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ). آنچه بدان بوی دهند و بوی خوش پراکنده کند. ( ناظم الاطباء ). هرچه بوی دود آن گرفته شود از صمغها و چیزهای خوشبو. ( از اقرب الموارد ). آنچه از آن بو دهند. خوشبویی که از سوختن بعض ادویه حاصل شود مانند عود و لوبان و غیره. عطریات سوختنی. ( از غیاث اللغات ). هرچه بدان بوی کنند. ( مهذب الاسماء ). بوی افروخته. ( زمخشری ). چوب عود و مشک و عنبر و میعه و مصطکی و کندر و جز آن که بر روی آتش ریزند تا بوی خوش پراکنده گردد. ( ناظم الاطباء ). واحد بخورات است و آن ادویه ای است که تبخیر کنند در آب جوشان یا بر آتش ریزند معطر کردن هوا را. ( یادداشت مؤلف ). ج، ابخرة، بخورات. ( از اقرب الموارد ). بخور ترکیبی است که از کندر و صمغ و سایر عطریات می سازند وکیفیت ساختنش مسطور است. و استعمال نمودن آن جز در بیت اﷲ در جای دیگر جایز نبود و فقط کاهنان می بایست آنرا بر مذبح طلایی بسوزانند... و برای سایر خدایان نیز بخور می سوزانیدند. ( قاموس کتاب مقدس ):
بخور و لباس عدوی ترا
زمانه چه خواند حنوط و کفن.فرخی.بوی خوش تو باد همه ساله بخورم
رنگ رخ تو بادا بر پیرهن من.منوچهری.همی بوی مشک آمدش از دهان
چو بوی بخور آید از مجمری.منوچهری.حکمت و علم بر محال و دروغ
فضل دارد چو بر حنوط بخور.ناصرخسرو.غلامی چند را دیدم هر یکی با مجمره ای زرین و سیمین و پاره ای بخور، چند بیضه ای. ( تاریخ بخارا ).
بخور از بر عنبر آمد بمجلس
عقول از بر انفس آمد بمبدا.خاقانی.بهر بخور مجلس روحانیان عشق
سازیم سینه مجمر سوزان صبحگاه.خاقانی.نکهت کام صراحی چو دم مجمر عید
زو بخور فلک جان شکر آمیخته اند.خاقانی.آه بخور از نفس روزنش
شرح ده یوسف و پیراهنش.نظامی.گوسفندان خرد بخور و گلاب
وآنچه باید ز نقل و شمع و شراب.نظامی ( هفت پیکر ص 113 ).چون دعا را گزارشی سره کرد
دم خود را بخور مجمره کرد.نظامی ( هفت پیکر ص 183 ).بهنگام بخور عود و عنبر
خراج هند بودی خرج مجمر.نظامی.بخور مجلسش از ناله های دودآمیز

فرهنگ معین

(بِ یا بُ ) [ ع. ] ( اِ. ) ۱ - هر ماده ای که در آتش ریزندو بوی خوش دهد. ۲ - صمغ درخت روم که بخور آن خوشبو است. ۳ - در فارسی، هر دارویی که جوشانده و بخار آن استشمام گردد. ۴ - بخار آب گرم یا داروی جوشانده که برای مرطوب کردن و ضدعفونی کردن هوا مورد استفاده
(بُ خُ ) (ص. ) ۱ - رنگ خاکستری سیر. ۲ - هر چیز به رنگ خاکستر.

فرهنگ عمید

دارای اشتهای زیاد برای غذا، بااشتها، پُرخور.
* بخورونمیر: [عامیانه] مقدار بسیار کم غذا یا پول که به سختی خوراک و معاش شخص را تٲمین می کند، خوراک اندک.
۱. رنگ خاکستری سیر، تیره رنگ.
۲. (صفت ) هرچیزی که به رنگ خاکستر باشد.
۱. بخار آب گرم.
۲. (پزشکی ) دارویی که آن را جوشانده و بخارش را استنشاق می کنند.
۳. [قدیمی] هر مادۀ صمغی که آن را برای ایجاد بوی خوش در آتش می ریزند.
* بخور مریم: (زیست شناسی ) = گل۱ * گل نگون سار

فرهنگ فارسی

( اسم ) ۱ - هر ماد. خوشبویی که در آتش ریزند و بوی خوش دهد. جمع: ابخره بخورات. ۲ - بخار آب گرم یا داروی جوشانده که مریض آنرا استنشاق کند. ۳ - صمغ درخت روم که بخور آن خوشبو است میع. سائله عسل لبن. یا بخور شیشه. چند عطر که با آب ترکنند و بر آتش نهند تا مجلس معطر شود
بسیار خور مقابل نخور.

دانشنامه آزاد فارسی

بُخور (incense)
هر رِزین، صمغ، بَلَسان یا ماده ای دیگر که هنگام سوختن، دود شامه نوازی متصاعد می کند. در آیین های مذهبی نیز برای خوش بو کردن هوا و دفع حشرات به کار می رود. در معبد یهودی باستان، بخور را به خدا پیشکش می کردند و چگونگی کاربرد آن به تفصیل در تورات۱ آمده است؛ ولی امروزه یهودیان۲ از آن استفاه نمی کنند. در ادیان هندو، بودا، و تائو۳، از بخور هنگام عبادت۴ یا مراقبه۵ استفاده می شود. بخور نماد بوی خوشی است که به آسمان می رود. به روایت کتاب مقدس۶، مجوسان۷ به عیسای کودک بخور هدیه کردند و در کتاب مکاشفۀ یوحنا۸، بخور مظهر «دعاهای مقدسین» است؛ با این همه، استفاده از آن تا قرن ۶م در کلیسای مسیحی رواج نداشت. گمان می رود که بخور خاصیت حفظ کننده از فساد داشته باشد که برای کلیساهای دارای سقف چوبین باارزش است.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] بخور، بخار حاصل از تبخیر، یا دود ناشی از سوزاندن موادّ خوش بو است و در باب طهارت و حج از آن سخن رفته است.
بخور دادن لباس و نیز مساجد، یک بار در هفته، به موادّ خوش بو مستحب است.
بخور دادن میّت
سوزاندن موادّ خوش بو هنگام غسل میت و نیز در پی جنازه، همچنین بخور دادن کفن، کراهت دارد. برخی قدما قائل به عدم کراهت مورد آخر(بخور دادن کفن) شده اند.
بخور دادن برای محرم
استفاده از بخور خوش بو بر محرم حرام است.

ویکی واژه

inalazione
هر ماده‌ای که در آتش ریزندو بوی خوش دهد.
صمغ درخت روم که بخور آن خوشبو
در فارسی، هر دارویی که جوشانده و بخار آن استشمام گردد.
بخار آب گرم یا داروی جوشانده که برای مرطوب کردن و ضدعفونی کردن هوا مورد استفاده قرار گیرد.
رنگ خاکستری سیر.
هر چیز به رنگ خاکس

جمله سازی با بخور

💡 کژدم که رنج و درد دهد مر تو را، ز تو روزی همان همی بخورد بر ز کژدمی

💡 هله! ای دوست بیا باده بخور، غصه مخور هر که او باده نخوردست از این کوچه بدر