در لغت به معنای انواع، طبقات، یا گروههایی است که در جوهر یا ماهیت مشترک هستند. این کلمه در ادبیات فارسی به وفور برای اشاره به تنوع مخلوقات و اشیاء به کار رفته است؛ چنانکه در شعر مسعودسعد سلمان آمده: «شغل از انواع و مردم از اجناس»، که بیانگر تقسیمبندی کلی جهان به دستهبندیهای مختلف است. علاوه بر این، در اصطلاحات اداری و دیوانی، به ویژه در نظام مالیاتی دوره اکبرشاهی، به معنای اقلام غیرنقدی یا آذوقهای بود که به جای پول نقد برای تأمین علوفه سپاهیان پرداخت میشد. در ادبیات منطقی و فلسفی، اصطلاحاتی چون «اجناس عالیه» به مقولات کلیتر و دستههای اصلی اشاره دارد، و «جنسالاجناس» به بالاترین سطح دستهبندی اطلاق میشود.
در متون حماسی و اسطورهای ایران، به ویژه در شاهنامه فردوسی، به عنوان نام یک پهلوان معرفی شده است. این شخصیت یکی از سرداران لشکر توران و در سپاه افراسیاب جایگاه داشته است. حضور او در کنار شخصیتهای مهم دیگر مانند «ویسه» نشان از اهمیت و جایگاه او در سپاه دشمن دارد. ذکر او در بیت مشهور: «چو اجناس با ویسه در میمنه / سرافراز هر یک گو یک تنه» نشان میدهد که در جناح راست سپاه تورانیان فرماندهی میکرده و فردی دلیر و سرافراز بوده است.
