خروسخوان به ساعتی از شبانهروز اشاره دارد که نزدیک صبح و سحر است، زمانی که هنوز خورشید طلوع نکرده و هوا کمکم روشن میشود. این زمان بسته به فصل و موقعیت جغرافیایی معمولاً بین ساعتهای حدود چهار تا شش صبح است. دلیل نامگذاری آن به «خروسخوان» این است که خروسها در این ساعت شروع به خواندن میکنند و مردم این صدا را به عنوان نشانهی طلوع صبح میشناسند.
در زندگی روستایی و سنتی ایران، خروسخوان زمان مهمی بود زیرا مردم بسیاری از کارهای کشاورزی و روزانه خود را از این ساعت آغاز میکردند. در ادبیات و ضربالمثلها نیز این اصطلاح به نشانهی شروع روز، بیداری و آغاز فعالیتها تعبیر شده است. این واژه همچنین یادآور آرامش و سکوت صبحگاهی است که قبل از فعالیتهای روزمره برقرار است.
این اصطلاح در متون ادبی و شعر فارسی، گاه نمادی از امید، تازگی و فرصتهای نو به حساب میآید. بسیاری از شاعران از این واژه برای توصیف آغاز روز، شروع زندگی یا لحظهی طلوع خورشید بهکار بردهاند. در این معنا، خروسخوان فقط یک زمان مشخص نیست، بلکه نشانهی تحول، روشنایی و شروعی تازه نیز هست.
خروس خوان. [ خ ُ خوا / خا ] ( اِ مرکب ) قبل از سَحَر. پاس اخیر شب. آخر شب. ( یادداشت بخط مؤلف ).
- خروس خوان اول؛ گاه اول خواندن خروس پس از نیمه شب. صبح نخستین. ( یادداشت بخط مؤلف ).
- خروس خوان دوم؛ گاه دوم خواندن خروس پس از نیمه شب. گاه خواندن خروس پس از خروس خوان اول. ( یادداشت بخط مؤلف ).
( ~. خا ) (اِمر. ) هنگام سحر (زمانی که خروس می خواند ).
۱. سحر، صبح زود.
۲. (قید ) هنگام سحر.
( اسم ) ۱ - هنگام سحر ( زمانی که خروس میخواند ). ۲ - خروسی که بانگ کند.
هنگام سحر (زمانی که خروس میخواند)
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 ندیما! عمر تباه شد و از دست رفت. برخیز تا زمان بگذشته را تاوان خواهیم. برخیز، ای جوان پیمانه ها را از می لبریز ساز و با آن پلیدی ها از من بشوی مرا سیراب ساز، چرا که صبح نزدیک شد، ثریا بغروب فرو رفت و خروس خواند. می را به آب زلال تزویج کن و خرد مرا مهریه ی زناشوئی شان بنه.
💡 امیر این معنی به فال بد گرفت و فرمان داد تمام خروسان آن روستا را ذبح کنند. زمانی که وی قصد خواب کرد، به خدمتکار خویش گفت: خروس خوان مرا بیدار کن. وی گفت: امیر، تو یک خروس نیز باقی نگذاشتی. با خواندن کدام خروس بیدارت کنم؟
💡 آواز می مباد به گوش عسس خورد وقت خروس خوان بط می پر شراب کن