لغت نامه دهخدا
اطرار. [ اِ ] ( ع مص ) اطرار فلان؛ اسقاط وی، گویند: ضربه فَأطَرَّ یده. ( از اقرب الموارد ). اطرّ یده فطرّت؛ سقطت. ( متن اللغة ). اطر اﷲ ید فلان و اطنها، فطرّت و طنّت؛ ای سقطت. و ضربه فأطَرَّ یده؛ ای قطعها و اندرها. ( لسان العرب ). اطرار دست کسی؛ بریدن و قطع کردن آن را. ( ناظم الاطباء ). جدا کردن دست کسی را. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ). || انداختن کسی را. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). || اطرار چیزی؛ بریدن آن را. ( از اقرب الموارد ). بریدن. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ). || اطرار کسی بر کاری؛ برانگیختن وی را. ( از اقرب الموارد ). اغراء کسی. ( از لسان العرب ) ( از متن اللغة ). || اطرار محبوب؛ ادلال وی. ( از اقرب الموارد ). ناز کردن. ( تاج المصادر بیهقی ) ( زوزنی ). گستاخی نمودن و ناز کردن. ( ناظم الاطباء ). ابن سکیت گوید: گویند: اطر یطر؛ اذا ادل؛ یعنی ناز کرد، گویند: جاء فلان مُطِرّاً؛ ای مستطیلاً مُدِلاًّ؛ یعنی آمد متکبرانه و بناز. ( از لسان العرب ). ادلال. ( متن اللغة ). || خوار نمودن. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ). || بردمیدن بروت کسی. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ). || طرد کردن. راندن. اصمعی گوید: اطره یطره اطراراً؛ اذا طرده. اوس گوید:
حتی اتیح له اخوقنص
شهم یُطِرﱡ ضواریاً کثبا.( از لسان العرب ).طرد کردن کسی. ( از متن اللغة ). || اِترار. ( لسان العرب ). رجوع به اِترار شود. || بر کناره راه رفتن. ( تاج المصادر بیهقی ). || بر کناره رود رفتن. ( زوزنی ). و در مثل آمده است: اَطِرّی فانک ِناعلة؛ ای خذی طُرَرَالوادی و اَدِلّی او اجمعی الابل، فان علیک ِ نعلین، یرید خشونة رجلها؛ یعنی درشت پای هستی هرجا می توانی رفت. قاله رجل لراعیة له کانت ترعی فی السهولة و تترک الحزونة. این مثل را نظر به توانایی مخاطب در وقت تحریض بر ارتکاب امر شدید استعمال کنند. ( از ناظم الاطباء ) ( منتهی الارب ) ( از اقرب الموارد ). صاحب تهذیب آرد: مثل را درباره جلادت مرد آرند و معنی آن است که بر امر سخت اقدام کن زیرا تو بر آن توانا هستی. و اصل مثل این است که مردی بزنی که چوپان وی بود و چارپایان را در زمینهای هموار میچرانید و زمینهای درشت و سخت را فرومی گذاشت گفت: اَطِرّی؛ یعنی اَطْرار وادی یا کناره های آن را بگیر، چه ناعلی یعنی ترا نعلین است... و جوهری گوید مقصود از نعلین درشتی پوست پاهاست. ( از لسان العرب ).
