ابوزکریا نجیبالدین یحیی بن احمد هُذلی حِلی، معروف به یحیی بن سعید حلی (۶۰۱-۶۹۰ ق)، یکی از فقیهان، اصولیان و ادیبان برجسته شیعه در قرن هفتم هجری قمری بود. او در سال ۶۰۱ هجری قمری در کوفه به دنیا آمد و در حله زندگی میکرد.
زندگینامه و تحصیلات:
وی از خانوادهای علمی و مذهبی برخاسته است، او از طرف مادر نوه ابنادریس حلی، یکی از فقهای معروف شیعه، و از طرف پدر پسرعموی محقق حلی به شمار میرود. جدش یحیی الاکبر نیز از فقهای حله بود.
یحیی بن سعید در درس محقق حلی (۶۰۲-۶۷۶ ق) شرکت کرد و از او اجازه روایت دریافت کرد. او همچنین از علمای دیگری چون سید محییالدین محمد بن زهره، محمد بن جعفر بن نما و سید فخار بن معد موسوی نیز بهرهمند شد.
آثار:
یحیی بن سعید حلی مؤلف چندین اثر مهم در زمینه فقه و اصول فقه است که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
الجامع للشرائع: این کتاب یک دوره فقه است که با استناد به آیات و روایات، بدون طرح نظریات فقها، بهصورت موجز و گاهی استدلالی نوشته شده است.
نزهة الناظر فی الجمع بین الاشباه و النظائر: این کتاب مختصر و غیراستدلالی به بررسی مسائل فقهی که در حکمی اشتراک دارند، میپردازد.
المدخل فی اصول الفقه: این اثر به مباحث اصول فقه اختصاص دارد و به تبیین قواعد و اصول فقهی میپردازد.
تأثیر و شاگردان:
او به عنوان یکی از بزرگترین مجتهدین شیعه شناخته میشود و پس از محقق حلی بر کرسی تدریس نشست. از شاگردان او میتوان به علامه حلی، ابنداود حلی و سید عبدالکریم بن احمد حلی اشاره کرد. ابنداود حلی در کتاب الرجال، او را جامع علوم فقهی، اصولی و ادبی دانسته و از بزرگترین مجتهدین شیعه معرفی کرده است.
وفات:
یحیی بن سعید حلی در شب عرفه سال ۶۹۰ ق در ۸۹ سالگی در حله درگذشت. برخی منابع دیگر مرگ او را در سال ۶۸۹ ق ذکر کردهاند.
