مکتب فقهی محقق اردبیلی

[ویکی فقه] شناخت و مطالعه زندگانی فرزانگان و ستارگان درخشان آسمان دین و دانش و عالمان با ارزش، از جمله حاملان علوم و معارف اسلامی، حافظان شریعت و مرزبانان اجتهاد و فقاهت و فقیهان بیدار و با بصیرت و آشنایی با آثار و آرا و اندیشه های ناب اسلامی آنان که آکنده از افتخار ها و آمیخته با درس و عبرت های، بسیار لازم، سازنده و حرکت آفرین است.
آنچه در میان مسلمانان، به ویژه شیعه در باب شناسایی شخصیت های علمی رایج و معمول است، پرداختن به مسائل مربوط به پیشینه خانوادگی، تاریخ و محل تولد، در گذشت، شرائط و وضعیت تحصیلی و اقتصادی، معرفی استادان و شاگردان، یادکرد آثار و نوشته ها، بویژه اشاره به ویژگی های اخلاقی و کمال های روحی آنان... یاد کرد است و کتاب های زیادی در این باره، به عنوان کتاب های شرح حال، به رشته تحریر کشیده شده است که اگر این گونه نوشته ها از پاره ای مطالب غلوآمیز که بیشتر طعن و قدح بزرگان به شمار می آیند و بلکه گاهی آثار و پیامدهای بد تربیتی دارند، پالایش و پیراسته می شدند در جهت تربیت روحی و اخلاقی جامعه می توانستند بسیار سودمند باشند.
بایستگی سبک شناسی
آنچه با اهمیت تر و برای فرهیختگان جامعه و گروه های فکری، فرهنگی، سودمند تر و آموزنده تر است و در پیشرفت علوم و دگرگونی های سازنده در اندیشه های بشری اثر گذار است، بحث از اندیشه ها و بررسی مبانی و دقت در آرا و نقد دیدگاه هاست که همان روش شناسی می باشد. و این مهم است که در بوته فراموشی گذارده شده و توجهی بدان نمی شود، به ویژه در جامعه اسلامی و مراکز فکری، آن گونه که باید و شاید بدان نپرداخته اند. آنچه در این نوشتار، به بوته بحث و تحقیق گذاشته شده، بررسی اندیشه ها و آرای فقهی و آشنایی با سبک و روش اجتهادی، مولانا احمد بن محمد اردبیلی است که یکی از مفاخر بزرگ شیعه و از فقیهان سترگ اسلامی و از انگشت شمار اندیشه وران نو اندیش دین است.
محقق اردبیلی؛ صاحب مکتب فقهی
این قلم مدعی است که فقیه جلیل القدر و محقق عالی مقام، مقدس اردبیلی از جمله فقیهان نام آوری است که در فقه، صاحب سبک و بلکه دارای مکتب فقهی است. وی، در فقه منشا اثر چشم گیر و دارای اندیشه ویژه و صاحب آرای جدیدی است. همان گونه که می توان عصر فقه و اندیشه فقهی او را نقطه عطف مهمی در تاریخ فقاهت دانست، مطالعه و بررسی دقیق یک دوره کتاب شریف: « مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان » که به راستی خود یک دائرة المعارف فقه استدلالی است، و بسنجیدن و برابر سازی آرا دیدگاه های فقهی اجتهادی مرحوم اردبیلی با کتاب های فقهی و آرا و افکار فقیهان پیشین و توجه به داوری پسینیان از او، نشانگر این واقعیت تردید ناپذیر است که به راستی اردبیلی در فقه، گشاینده و در اجتهاد صاحب امتیاز هایی است که بسیاری از این افکار و آرای فقهی تا پیش ار محقق اردبیلی، ردپایی ندارند. در کلمات پسینیان، به ویژه صاحب جواهر، به روشنی اشاره شده که او در فقه صاحب سبک و دارای مکتب است، اگر چه بعضی بر راه و روش اجتهادی او خرده گرفته اند، چنانکه خواهد آمد ولکن عده ای نیز، از افکار و روش او به شدت اثر پذیرفته اند که از این گروه در کتاب های فقهی، به عنوان پیرو مکتب فقهی محقق اردبیلی یاد شده است. او، چنانکه در کتاب ارزشمند فقهی مجمع الفائده و نیز در اثر پربهای دیگرش، به نام: « زبدة البیان فی احکام القرآن » تجلی کرده و شخصیت علمی، فکری، فقهی، اصولی، رجالی، تفسیری، کلامی و اخلاقی خود را نمایانده، دارای ویژگی های فراوان است.
← فقیهی نواندیش
...