کتاب محاضرات فی علوم القرآن تألیف محمد علی تسخیری، به بررسی تحلیلی و نقادانه شماری از مباحث کلیدی در حوزه علوم قرآنی میپردازد. رویکرد اصلی مؤلف، روشی تجزیه و تحلیلی است؛ به این صورت که پس از طرح هر موضوع، به نقد و بررسی عمیق آن میپردازد. مباحث مطرحشده در این اثر شامل مفاهیم بنیادی مانند وحی و اعجاز قرآن، تاریخ قرآن، تفسیر علمی قرآن، و همچنین تبیین مفهوم محکم و متشابه در قرآن کریم است. ساختار کتاب به گونهای طراحی شده که خواننده را با مفاهیم نظری آشنا کرده و سپس مبانی استدلالی آنها را به چالش میکشد.
در بخش دوم کتاب، تمرکز ویژهای بر مسئله اعجاز و چالشهای مرتبط با آن، بهویژه از منظر مستشرقین، معطوف گردیده است. دکتر تسخیری در این فصل به طرح دقیق شبهاتی که از سوی محققین غربی پیرامون منشأ وحی و کیفیت اعجاز قرآن مطرح شده است، پرداخته و سپس به ارائه پاسخهای مستدل و مبتنی بر متون دینی و عقلی به این شبهات میپردازد. علاوه بر پاسخگویی به نقدها، مؤلف سیر تاریخی و تحول جریان استشراق در قبال مطالعات قرآنی را نیز به تفصیل توضیح میدهد تا بستر فکری این نقدها روشن گردد.
در ادامه، کتاب به جنبههای تاریخی تفسیر روی میآورد و به طور خاص به بررسی تفسیر در عصر صحابه و تابعین اختصاص مییابد. در این قسمت، منابع اطلاعاتی مورد استفاده مفسرین در دوران تابعین بهدقت ذکر شده و مورد تحلیل قرار میگیرد. نقطه اوج این بخش، نقد و بررسی روششناسی تفسیری است که در دو عصر طلایی صحابه و تابعین شکل گرفته است؛ این نقد با هدف ارزیابی دقت، اصالت، و میزان تأثیرپذیری تفاسیر اولیه از عوامل بیرونی و درونی انجام شده تا معیار سنجشی برای روشهای تفسیری معاصر ارائه شود.
