حسن مهلبی

«حسن مهلبی» در منابع تاریخی و جغرافیایی اسلامی، به حسن بن احمد مهلبی اشاره دارد که از دانشمندان و جهانگردان قرن چهارم هجری (حدود ۳۸۰ هـ / ۹۹۰ م) در دوره خلفای فاطمی مصر به شمار می‌رود. او بیشتر به عنوان یک جغرافی‌دان و نویسنده سفرنامه‌ای با عنوان «المسالک و الممالک» شناخته می‌شود که در آن به توصیف سرزمین‌ها، راه‌ها و مناطق مختلف پرداخته است. در منابع تراجم، اطلاعات گسترده‌ای از زندگی شخصی او ثبت نشده و همین امر باعث شده که شرح حالش در بسیاری از کتاب‌های مهم تاریخی سکوت داشته باشد. با این حال، از لابه‌لای آثار و نقل‌های پراکنده می‌توان دریافت که او فردی اهل سفر و مشاهده مستقیم سرزمین‌های گوناگون بوده است. برخی پژوهشگران او را مصری دانسته‌اند، در حالی که احتمال شامی بودن او نیز مطرح شده است. اختلاف در نام او در برخی منابع دیده می‌شود، اما بیشتر مورخان بر نام «حسن بن احمد مهلبی» اتفاق نظر دارند. او در نوشته‌های خود به سرزمین‌هایی اشاره کرده که پیش از او کمتر مورد توجه جغرافی‌دانان قرار گرفته بود. از محتوای آثارش چنین برمی‌آید که نگاه او صرفاً توصیفی نبوده، بلکه گاه تحلیل‌های تاریخی و اجتماعی نیز ارائه کرده است. همچنین از برخی حواشی و دیدگاه‌های او می‌توان گرایش فکری و مذهبی او را تا حدی شیعی دانست. بنابراین «حسن مهلبی» نام یک جغرافی‌دان و جهانگرد مسلمان است که با اثر مهم خود در شناخت سرزمین‌های اسلامی نقش قابل توجهی داشته است.