حکمای اربعه تهران

[ویکی فقه] حوزه مهم فلسفه و عرفان در تهران در قرن سیزدهم و چهاردهم، با پایتخت شدن تهران، این شهر کوچک مرکز سیاسی و اقتصادی ایران شد و پس از چندی مرکز فرهنگی و فلسفی نیز شد. در این جا چهار حکیم از حکمای تهران که معروف به حکمای اربعه هستند مورد بررسی قرار گرفته اند.
اولین حکیم از حکمای اربعه، علی بن عبداللّه زنوزی مشهور به آقا علی مدرّس طهرانی و ملقب به حکیم مؤسس، فرزند و شاگرد ملاعبداللّه زنوزی، در ۱۲۳۴ در اصفهان تولد یافت. در سه سالگی با پدرش به تهران مهاجرت کرد. در آن جا تحصیلات مقدماتی را به پایان رساند و در محضر پدر سطوح فلسفه و کلام شیعی را فرا گرفت. سپس به عتبات عالیات سفر کرد و به فراگرفتن علوم منقول پرداخت. پس از آن به ایران بازگشت و در اصفهان به تکمیل علوم معقول، مخصوصاً در محضر میرزا حسن نوری (متوفی بعد از ۱۲۶۷) و سیدرضی لاریجانی، پرداخت. چندی نیز در قزوین محضر ملاآقا قزوینی (متوفی ۱۲۸۲) را درک کرد. در ۱۲۷۰، پس از اتمام تحصیلاتش در علوم عقلی، به تدریس در تهران پرداخت و هفت سال در مدرسه قاسم خان، مدتی در منزل خویش و متجاوز از بیست سال در مدرسه سپهسالار، مدرّس رسمی علوم معقول و منقول بود،
علی بن عبداللّه زنوزی، مجموعه مصنفات حکیم مؤسس آقاعلی مدرس طهرانی، ج۱، مقدمه کدیور، ص۳۱ـ۳۲.
حکیم و عارف معاصرِ آقاعلی، آقامحمدرضا فرزند شیخ ابوالقاسم قمشه ای، متخلص به صهبا، در واقع مکمل آقاعلی در حوزه تهران بود و می توان او و آقاعلی و حاجی سبزواری را بزرگ ترین فلاسفه اسلامی قرن سیزدهم دانست. وی در ۱۲۴۱ در قمشه اصفهان متولد شد و در همان شهر مقدّمات علوم دینی را فرا گرفت. سپس به اصفهان رفت و در محضر استادانی همچون ملامحمدجعفر لاهیجی (متوفی بعد از ۱۲۵۵) شارح مشاعر ملاصدرا، میرزاحسن نوری فرزند ملاعلی نوری، و آقا سیدرضی مازندرانی که استاد اصلی او در عرفان بود، به تحصیل پرداخت.
محمدعلی عبرت نائینی، تذکرة مدینةالادب، ج۲، ص۶۷۵.
سومین حکیم حوزه تهران، میرزا ابوالحسن جلوه، در ۱۲۳۸ در احمدآباد گجرات هند به دنیا آمد. در اصفهان به تحصیل پرداخت و از شاگردان میرزاحسن نوری و آقامیرزاحسن چینی بود.
منوچهر صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفاء متأخر بر صدرالمتألهین، ج۱، ص۷۳.
...
[ویکی شیعه] حکمای اربعه تهران، عنوانی برای ۴ تن از حکمای برجسته مکتب فلسفی تهران: آقا علی مدرس، آقا محمدرضا قمشه ای، میرزا ابوالحسن جلوه و آقا میرزا حسین سبزواری.
آقا علی مدرس، معروف به زنوزی، از بزرگترین شارحان ملاصدرا و ادامه دهنده حکمت متعالیه در عصر قاجار بود. او همچنین در مباحث معاد جسمانی، اعتبارات ماهیت، معقولات ثانیه فلسفی، حرکت جوهری و مطالب مهم دیگرِ حکمت متعالیه، نظریات بدیعی از خود به جا گذاشته است.
حکیم و عارف معاصرِ آقاعلی، آقامحمدرضا فرزند شیخ ابوالقاسم قمشه ای، متخلص به صهبا، در واقع مکمل آقاعلی در حوزه تهران بود و می توان او و آقاعلی و حاجی سبزواری را بزرگترین فلاسفه اسلامی قرن سیزدهم دانست.

💡 سهروردی بر خلاف فیلسوفان پیشین که تنها به ارسطو توجه ویژه‌ای داشتند شیفته فیثاغورس و امپدوکلس و به ویژه افلاطون بود، تا حدی که افلاطون را پیشوای حکمای اشراق می‌داند.

💡 در همین راستا دکتربختیار اهمیت این چهار فضیلت را در آموزه‌های حکمای ایران باستان و به ویژه در تربیت شاهزادگان یادآور شد.

💡 این نوع دارو از اختراعات حکمای فارس است، و عبارت است از ترکیب‌هایی که مقوی معده و تحلیل برنده نفخ و اصلاح‌کننده غذا باشد.

💡 باب هشتم: در لطایف حکمای متقدّمین ومتأخرّین و حکایات عجیبة اطبّا و معبرّین و منجّمین.

💡 ۱. طریق حکمت: تهذیب اخلاق است و غایت سعی حکمای اشراق به‌شمار می‌رود.

💡 این عدم که ظلمت و تاریکی محض ماورای روشنائی است و حکمای اسلامی نور سیاهش نامیده‌اند، نیرگونا برهمن (Nirguna Brahman)