در مذهب حنفی، علمای بزرگ آثار متعددی در حوزههای مختلف علمی و دینی از خود به جای گذاشتهاند که برخی از مهمترین آنها در ذیل آمده است. در زمینه تفسیر کامل قرآن، از جمله آثار برجسته میتوان به تفسیر ابواللیث سمرقندی اشاره کرد که به ترتیب سورهها و آیات قرآن تدوین شده و ترکیبی از تفسیر مأثور و تفسیر به رأی را ارائه میدهد، هرچند به طرح دیدگاههای فقهی حنفیان نمیپردازد. همچنین، اثر مشهور و جامع الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل تألیف جاراللّه محمود بن عمر زمخشری (متوفی ۵۳۸ هـ ق)، متکلم و ادیب حنفی، از مهمترین تفاسیر بلاغی قرآن محسوب میشود که ویژگی برجسته آن، بیان دیدگاههای کلامی معتزله است. دیگر تفسیر معروف، مدارک التنزیل و حقائق التأویل تألیف عبداللّه بن احمد نسفی است که به تفسیر نسفی نیز معروف است و تلفیقی موجز از الکشاف زمخشری و انوار التنزیل عبداللّه بن عمر بیضاوی محسوب میشود و در آن عقاید معتزلی مطرح نشده است. همچنین، ارشاد العقل السلیم الی مزایا القرآن الکریم اثر ابوالسعود بن محمد عمادی نیز از تفاسیر تأثیرپذیرفته از الکشاف و انوار التنزیل است.
در زمینه تفسیر آیات الاحکام و مسائل فقهی قرآن، آثار قابل توجهی توسط علمای حنفی تألیف شده است. از جمله میتوان به احکام القرآن اثر ابوبکراحمد بن علی جصّاص اشاره کرد که در آن، آیات فقهی ۸۲ سوره از قرآن به ترتیب مصحف تفسیر شده است. جصّاص در این کتاب به آرای فقهی صحابه، تابعین، ابوحنیفه، مالک بن انس، شافعی و دیگر فقها اشاره کرده و گاه صرفاً به آرای حنفیان بسنده نموده است.
اثر دیگر در این حوزه، التفسیرات الاحمدیة فی بیان الآیات الشرعیة تألیف ملّاجیوَن (متوفی ۱۱۳۰ هـ ق) است که آیات فقهی بیش از شصت سوره قرآن را به ترتیب مصحف توضیح داده و گاه به موضوعات غیر فقهی نیز پرداخته است. این آثار نشاندهنده توجه ویژه علمای مذهب حنفی به جمعآوری و بیان دیدگاههای فقهی و تفسیری قرآن کریم است و نقش مهمی در حفظ و ترویج فهم علمی و عملی مذهب حنفی در طول تاریخ ایفا کردهاند.
