طبقه مفسران شیعه عصر تدوین

[ویکی فقه] طبقه مفسران شیعه عصر تدوین به مفسران شیعی میانه قرن دوم هجری اطلاق می شود.
با توجه به این که عصر تدوین تفسیر را معمولا اواخر عهد بنی امیه و ابتدای عهد بنی عباس (۱۳۳ ق) دانسته اند، طبقه مفسران شیعه عصر تدوین بر طبقه سوم (از طبقات هفتگانه مفسران شیعه که در مستند طبقات مفسران شیعه آمده است) منطبق می شود. این طبقه شامل جمعی از اصحاب ائمه علیهم السّلام است که به تفسیر یا تالیف درباره علم تفسیر شهرت یافته اند.
معروف ترین مفسران عصر تدوین
معروف ترین آن ها عبارتند از:۱. ابوحمزه ثمالی (م ۱۵۰ ق): وی از اصحاب امام سجاد علیه السّلام است. ثعلبی در تفسیر خود از تفسیر ابوحمزه ثمالی نقل و به آن اعتماد کرده و نجاشی او را از جمله مولفان شیعه در تفسیر قرآن دانسته است.۲. ابان بن تغلب (م ۱۴۱ ق): از اصحاب امام سجاد و امام باقر علیه السّلام و صاحب کتاب های معانی القرآن و القراءات است.۳. ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی (م ۱۴۸ ق): وی از اصحاب امام باقر و امام صادق علیهما السلام و دارای کتابی درباره تفسیر قرآن است.۴. حصین بن مخارق، معروف به ابوجناده سلولی: از اصحاب امام صادق علیه السّلام و به نقل ابن ندیم از قدمای مولفان شیعه است.۵. حسین بن سعید، معروف به حسین اهوازی: وی از اصحاب امام رضا علیه السّلام و به نقل ابن ندیم از مؤلفان شیعه است.۶. علی بن اسباط: وی از اصحاب امام رضا علیه السّلام و از بزرگان علما در تفسیر قرآن و حدیث است.
عناوین مرتبط
طبقات مفسران شیعه.

💡 از نظر مرتضی مطهری، مفسر شیعه، خداوند فتح مکه را با فعل «جاءَ» (یعنی روزی که این‌ها آمدند) بیان کرده‌است. گویی این‌ها مسافرینی هستند که باید بیایند و آمدند. علت این نوع تعبیر را، وعدهٔ سابق قرآن به پیروزی کامل و فتح مکه بیان می‌کند. در این آیه مقصود از نصرت و یاری خداوند، آن یاری که در مثل آیه ۱۲۳ سوره آل‌عمران[ب] آمده، نیست؛ بلکه مقصود پیروزی و غلبه نهایی است که دیگر دشمن قادر به تحرک نیست. علامه طباطبایی و طَبرسی، مفسران شیعه، این پیروزی را بر مشرکین قریش می‌دانند، اما زمخشری، مفسر معتزلی، و فخر رازی، مفسر اهل سنت، متعلق پیروزی را یا قریش یا عرب دانسته‌اند. فیض کاشانی، مفسر شیعه، نیز پیروزی را بر مطلق دشمنان پیامبر اسلام دانسته‌است. شیخ طبرسی، این آیه را بشارتی از جانب خدا به محمد برای پیروزی، قبل از فتح مکه می‌داند.