منابع اجتهاد فقه شیعه

[ویکی فقه] منابع اجتهاد فقه شیعه عبارت است از: قرآن، حدیث، عقل، اجماع.
با وفات رسول گرامی اسلام (صلّی الله علیه و آله) و صحابه کرام و تابعین صحابه و در پی گسترش کمّی و کیفی قلمرو حکومت اسلامی و پیدایش مراکز متعدّد تمدّن در حوزه این قلمرو وسیع، اختلاف و تشتّت آراء در مسائل شرعی، با شدت بیشتری بروز کرد و ضرورتِ تعیین ضوابطی برای تشخیص احکام شرع احساس گردید. اهل سنّت، در برخورد با مسائل دینی نوین، چون نتوانستند پاسخ مشکلات را در کتاب و سنّت رسول الله (صلّی الله علیه و آله)، که منابع منحصر استنباط احکام، در دیدگاه آنان بود، بیابند، به «اجتهاد به رای»، «قیاس»، «استحسان»، «مصالح مرسله» و «سد ذرایع» روی آوردند. در مقابل، فقه پویای شیعه امامیه، به پیروی از سیره نبوی (صلّی الله علیه و آله) و ائمه (علیهم السّلام)، با بهره گیری از اجتهادات فقهای بزرگ که منطبق با شرایط و مقتضیات هر زمان، منحنی بالندگی را پیمود و می توان مدعی شد که در کلیه شئون پاسخگوی معضلات و مشکلات است. با وجود این که منابع اصلی استنباط احکام در نظر اهل سنّت و شیعه، واحد است؛ امّا علمای شیعه با استفاده صحیح از این منابع بر شکوفایی فقه پویا، افزودند.ذیلا این منابع را بررسی می نماییم:
کتاب الهی
مراد از کتاب، همان « کتاب الله» که بر پیامبر اسلام، حضرت محمد (صلّی الله علیه و آله)، نازل شده، می باشد. و اسم آن قرآن گذاشته شده است و هیچ دخالتی برای پیامبر (صلّی الله علیه و آله)، در الفاظ و اسلوب آن نیست، بنابراین آنچه بر پیامبر (صلّی الله علیه و آله) نازل شده و پیامبر (صلّی الله علیه و آله) با اسلوب خود، آن را بیان نموده اند و نیز احادیث قدسی و همچنین کتب آسمانی دیگر، مثل تورات، انجیل و زبور، قرآن نیستند.
← ادله حجّیت کتاب
اصولی ها اتفاق دارند که سنّت بر آنچه از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله)، اعم از گفتار یا فعل و یا تقریر، اطلاق می شود. لکن اختلاف شده، که آیا بر آنچه از صحابه و یا ائمه معصومین (علیهم السّلام) صادر شده نیز سنّت اطلاق می شود یا نه؟ ما دلیل معتبری بر این که آنچه از صحابه صادر شده سنّت باشد و آن را حجت بدانیم، در دست نداریم و حجیت سنّت پیامبر (صلّی الله علیه و آله) هم بین شیعه و اهل سنّت اتفاقی است؛ لذا در حجیت سنّت ائمه هدی (علیهم السّلام) بحث می نماییم.
← ادله حجیّت سنّت در قرآن
...

💡 بنابراين، موضوع ((مرد بودن و عدالت و اجتهاد)) اين سه شرط تقريباً از شرايط متفقعليه مسلمين است. گرچه از ابوحنيفه نقل شده كه اجتهاد را شرط نمى داند و نيز قضاوتزن را در خصوص ‍ امور مالى نافذ دانسته است. (بهنقل از بداية المجتهد / ص 499 و خلاف شيخ طوسى / 2 / 588 و 589).

💡 اجتهاد تکرار حرف‌های مکرر نیست. جواب مسائل حل شده نیست اجتهاد یعنی جواب مسائل حل نشده. مسائل حل نشده را جواب بده، مسائل حل شده را که همه بلدند جواب بدهند.