مخصص لبی

[ویکی فقه] مخصص لبّی، مخصص غیر لفظی است.
مخصص لبّی، مقابل مخصص لفظی می باشد و عبارت است از مخصصی که از نوع معنا بوده و قالب لفظی ندارد؛ به بیان دیگر، مخصصی که در لفظ و کلام نباشد، مخصص لبّی است، مانند این که مولا بگوید: «اکرم العلماء» اما اجماع یا عقل، به اکرام نکردن فاسق حکم کند؛ در این مورد، اجماع یا عقل، مخصص لبّی به شمار می آید.

💡 و بـعـيد نيست كه مراد از (انداد) مطلق اسبابى باشد كه بشر بر آنها اعتماد نموده، وآرامش درونى پيدا مى كند و در نتيجه از خدا غافل مى ماند. و يكى از آن اسباب، بتهاى بتپـرسـتـان اسـت؛ چـون آيـه شـريـفـه هـمه انسانها را به اين وصف معرفى مى كند، و همهانـسـانـهـا بـت پرست نيستند، اگر چه مورد آيه كفارند، اما مورد مخصص نمى شود و باعثنمى گردد كه بگوييم منظور از آيه هم همين مورد خاص است.

💡 على هذا اين آيه بعد از جنگ بدر در سال دوم هجرىنازل شده است. گرچه مورد نزول آيه غنائم بدر است ولى مورد مخصص ‍ نيستبلكه آن باعث شده كه خداوند حكم خمس را از هر فائده بيان فرمايد، زيرا غنيمت فقط بهمعنى غنائم جنگى نيتس.

💡 اين را گفتيم تا كسى خيال نكند آيه مورد بحث يعنى آيه (و قاتلوا المشركين كافه )ناسخ آيه اخذ جزيه از اهل كتاب و يا مخصص و يا مقيد آنست، البته در آيه مورد بحث وجوهديگرى نيز گرفته اند كه چون فايده اى درنقل آن نبود از نقلش صرفنظر كرديم.

💡 و به فرض هم كه تسليم شويم و بگوئيم همين هم تخصيص و استثناء است، تازه نتيجهمى گيريم كه عمل كردن به عام در مابقى افراد كه در تحت عام باقى ماندهعمل به حجت عقلائيه است و با عام غير مخصص هيچ تفاوتى ندارد.