حکمت متشابهات

[ویکی فقه] حکمت متشابهات، نارسایی تعبیرات و الفاظ، محدودیت اندیشه انسان، توجه دادن به مفسر الهی می باشد. متشابهات در قرآن به دو گروه تشابه عرضی و تشابه اصلی تقسیم می شوند. که این تقسیم از آیه ۷ سوره آل عمران به دست می آید که خداوند می فرماید: «اوست کسی که این کتاب را بر تو فرو فرستاد. پاره ای از آن آیات محکم (صریح و روشن) است. آنها اساس کتابند، و (پاره ای) دیگر متشابهانند (صریح نبوده و تاویل پذیرند).
آیات قرآن مجید در یک نوع تقسیم بندی به دو دسته تقسیم می شوند. یک سری از آیات، آیه هایی هستند که معنی آنها روشن و واضح است و برای فهمیدن مقصود این آیات نیازمند دانستن مفهوم آیات دیگر یا احادیث دیگری نمی باشیم؛ اما در مقابل این آیات، یک سری آیات دیگری وجود دارند که مفهوم این آیات، به خودی خود روشن نبوده و ما به خاطر اینکه مفهوم این قبیل آیات را به دست آوریم، نیازمند سایر آیات قرآنی، یا سنت معصوم و یا نظرات متخصصین و دانشمندان علوم قرآنی و طبقات مفسرین هستیم که این موضوع را تحت عنوان محکم و متشابه در قرآن بررسی می نمایند.
حکمت متشبهات در قرآن
متشابهات به دو گروه تقسیم می شوند:
← تشابه عرضیی
ابن رشد اندلسی دانشمند و فیلسوف معروف (متوفای سال ۵۹۵) در این زمینه می گوید: مردم، در برخورد با تعالیم عالیه شریعت سه دسته اند:
← دسته اول
...

💡 قول هفتم گفتار بعضى ديگر است كه گفته اند: منظور از آيات محكمات آيات احكام، ومنظور از متشابهات آيات ديگر است، كه با يكديگر سازش ندارند اينقول را به مجاهد و غير او نسبت داده اند.

💡 همچنين محكمات همان ام الكتاب هستند و متشابهات از آنان تغذيه مى شوند و رشد مى كنند و از حد تشابه بيرون مى روند و سرانجام در حوزه ى محكمات در مى آيند. با توجه به اين دو حيثيت، بر كسى كه در قرآن و حديث مى انديشد، واجب است كه محكمات و متشابهات قرآن و حديث را بشناسد تا در پرتو محكمات به چگونگى رفع تشابه آشنا گردد.

💡 دوازدهم اين است كه گفته اند: متشابهات قرآن خصوص آياتى است كه صفات خاصه اىرا بيان مى كند، چه صفات خاصه خدا مانند (عليم )، (قدير)،(حكيم ) و(خبير)، و چه صفات خاصه انبيا مانند آيه: (و كلمته القيها الى مريم و روح منه )كه درباره اوصاف عيسى بن مريم (عليهماالسلام ) است، و آيات ديگر كه شبيه اينباشد.

💡 اول: قرآن مجيد به دو قسمت تقسيم مى شود (محكمات و متشابهات ) و محكمات اساسقرآن است؛ زيرا آنها كاملا روشن است. و جنبه عملى دارند كه مى دانيم وعمل مى كنيم. امام صادق -عليه السلام - مى فرمايد:

💡 و همچنين به نظر بعضى: علت (متشابه ) آن است كه قرائن و استثناهاى يك آيه درآيات ديگر و روايات آمده است. و بدون آنها، مقصود از آيه روشن نمى شود. اين سخن فىنفسه درست است ولى چون آن آيات به وسيله آيات ديگر و روايات روشن شدند، ديگرمتشابهى نمى ماند. و حال آنكه دو صف محكمات و متشابهات، پيوسته خواهند بود.

💡 بعضى از مفسرين از اين ايراد به وجوهى پاسخ داده اند، كه بعضى از آن پاسخ ‌هابسيار سست و بى پايه است، مثل اينكه گفته اند: وجود متشابهات در قرآن، باعث مىشود كه مسلمين در بدست آوردن حق و جستجوى آن رنج بيشترى برده، و در نتيجه اجربيشترى بدست آورند.