اضلال الهی

[ویکی فقه] از آن جا که در آیاتی از قرآن کریم اضلال به خداوند نسبت داده شده است، و با توجه به این که اضلال به معنای گمراه ساختن فعل ناروایی است مفسران و متکلمان اسلامی را بر آن داشته است که در این باره به پژوهش بپردازند. آنان در این خصوص آراء گوناگونی اظهار کرده اند که در مجموع به دو دیدگاه منکران حسن و قبح عقلی (اشاعره) و طرفداران حسن و قبح عقلی (عدلیه: امامیه و معتزله) باز می گردد.
پیش از آن که به نقل و بررسی این دو دیدگاه بپردازیم، لازم است معانی یا کاربردهای ضلالت و اضلال را در لغت و اصطلاح بیان نماییم. اضلال در کتاب های لغت در معانی زیر به کار رفته است: هلاک کردن، عذاب نمودن، گمراه ساختن، حکم به گمراهی کسی نمودن و او را گمراه نامیدن، به شک و تردید انداختن، امر را مشتبه کردن، ضایع کردن، باطل کردن.
دیدگاه اشاعره در مورد معنی اضلال
اشاعره اضلال از ناحیه خداوند سبحان را بر معنای اصطلاحی و از ناحیه شیطان و اصنام را بر معنای مجازی حمل کرده اند. آنان معتقدند خداوند ضلالت و گمراهی را در قلب کافرین خلق کرده و آن ها را از گرایش به ایمان باز می دارد.
رد دیدگاه اشاعره
منشأ این عقیده یکی، تفسیر اشاعره از توحید در خالقیت، و اعتقاد به مسئله خلق افعال است. و دیگری استناد به ظواهر برخی از آیات قرآن کریم است. وحال آن که:
← بیهوده شدن ثواب و عقاب بندگان
...

💡 قلمرو اغوا و اضلال شيطان، ادراك انسانى و ابزار كار او عواطف و احساسات بشرىاست.

💡 اما اضلال ابتدايى از اوصاف نفص و صفات سلبى خداى سبحان است كه به دوصورتفرض مى شود:

💡 و ثانيا هدايت و اضلال هم آنطور كه ايشان پنداشته اند در وسع آيات و معجزات نيست

💡 لذا از آن بحث مى شود مضاف به اينكه تكليف وارسال رسل و انزال كتب براى اعتلاى نفوس به سوى بارى تعالى است و اين جز بااعراض از اضلال ابليس و وسوسه آن شدنى نيست.

💡 راست بودم بر صراط مستقیم اسلامیان کفر زلف هندویی شد مایه اضلال من

💡 باطل شبیه حق شد و انصاف درفتاد اضلال بیخ عدل زد و ظلم سر کشید