ادات اضراب

[ویکی فقه] ادات بیانگر رویگردانی از جمله ماقبل را ادات اضراب گویند.
« اضراب » یعنی رو یگردانی. «ادات اضراب» کلمه ای است که این معنا را افاده کند. این ادات با قرار گرفتن بر سر جمله، نوعی رویگردانی از جمله ماقبل را می رساند.
نمونه قرآنی
«بل» نمونه بارز اضراب در قرآن است. «بل» گاهی برای ابطال جمله قبل است؛ مانند: (ام یقولون به جنة بل جاءهم بالحق واکثرهم للحق کارهون)؛ «یا می گویند او جنونی دارد (نه) بلکه (او) حق را برای ایشان آورده ولی بیشترشان حقیقت را خوش ندارند». گاهی نیز برای انتقال از غرضی به غرض دیگر است؛ مانند: (قد افلح من تزکی وذکر اسم ربه فصلی بل تؤثرون الحیاة الدنیا)؛ « رستگار آن کس که خود را پاک گردانید؛ و نام پروردگارش را یاد کرد و نماز گزارد؛ لیکن (شما) زندگی دنیا را بر می گزینید».

💡 و اينكه فرمود: (ام جاءهم ما لم يات آباءهم الاولين ) كلمه (ام ) در اين آيه و آيهبعدى منقطعه و در معناى اضراب است، معنايش ‍ اين است كه: نه، بلكه اينطور نيست. آيااگر چيزى براى اى شان نازل شود كه در زمان پدران ايشاننازل نشده بود به صرف اين جهت بايد آن را انكار كنند و از آن احتراز جويند؟.

💡 و اين جمله اضراب از جمله (لا يكفون ) است كه در آيه قبلى قرار داشت، نه از جملهمقدر، تا بخواهد بگويد (آيات بر حسب اقتراح و دلخواه آنان نمى آيد بلكه ناگهانىفرا مى رسد)، و نه از جمله (لو يعلم الذين كفروا)، همچنان كه بعضى گفته اند، وكلمه (لو) را در معناى نفى گرفته تقدير را چنين دانسته اند كه: (كفار از آن روزخبر ندارند، بلكه آن روز ناگهانى مى رسد). براى اينكه هيچ يك از اين دو معنا موافقبا سياق نيست.

💡 بعضى از مفسرين گفته اند: مراد از تدارك علم مشركين،تكامل علم ايشان و رسيدنش به حد يقين است، يعنى علم مشركين به خاطرتكامل حجتهاى ما كه بر حقيقت بعث دلالت مى كندتكامل يافته است، و اين را از باب استهزاء فرموده، و ليكن به نظر ما اين معنا بادنباله آن كه دو نوبت اضراب مى كند - يك بار در شك، و يك بار در كورى آنان -نمى سازد.