ابوحَمزۀ ثُمالی، ثابت بن دینار ( ـ۱۵۰ یا ۱۵۸ق) محدث شیعی و از تابعین. محضر امام سجاد (ع)، امام باقر (ع)، امام صادق (ع) و امام کاظم (ع) را دریافته و احادیث بسیاری در تفسیر و فقه و دعا در کتب شیعه و سنّی از او بر جای مانده است. دعای مشهور ابوحمزه و رسالۀ الحقوق امام سجاد (ع) را او روایت کرده است. کتاب النّوادر، و کتاب الزّهد از آثار اوست. تفسیر او در سال های اخیر از متون کهن جمع آوری و چاپ شده است. در برخی روایات ابوحمزه را سلمان و یا لقمان عصر خویش خوانده اند. پسرانش حسین و علی نیز از محدّثان فاضل به شمار آمده اند.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] ثابت بن دینار ابوحمزه ثمالی در نامگذاری ایشان به ثمالی، نظرات مختلفی بیان شده است. بیشتر به ابوحمزه مشهور است، و آن نام فرزند بزرگ اوست، که به همراه دو برادرش نوح و منصور در نهضت زید بن علی علیه السلام، شهید شدند. احمد بن حنبل، جوزجانی، نسائی، ابن ابی حاتم، ابن عدی، ذهبی، ابن حجر و برخی دیگر از محدثین اهل سنت در کتب رجال و شرح حال، او را به ابن ابی صفیة لقب داده اند. ایشان از فقها، زهّاد و مشایخ کوفه محسوب می شد، جزو اصحاب خاص ائمۀ اهل بیت علیهم السلام در زمان خود بوده است. امام صادق علیه السلام دربارۀ ابوحمزه فرموده اند: او در زمان خودش مانند سلمان در زمان خود بود. و نیز فرموده اند: وقتی او را می بینم مشعوف می شوم. امام رضا علیه السلام فرموده اند: ابوحمزه در زمان خود مانند لقمان در زمان خودش بود. در مناظره با مخالفین و احتجاج بر آنها مورد اعتماد ائمه علیه السلام بوده است، و او را در تعلیم اسرار و علوم و وصایای خود بر دیگر اصحاب مقدم داشته اند. بدین جهت مورد وثوق و اعتماد علماء شیعه در روایت حدیث قرار گرفته است. شیخ صدوق، کشی، ابن ندیم، نجاشی، شیخ طوسی، ابن داود حلّی، علامه حلّی و دیگر بزرگان شیعه ایشان را توثیق و تعدیل کرده اند.
جمله سازی با ابوحمزه ثمالی ثابت بن دینار
💡 859 - ابوحمزه ثمالى گويد: امام سجاد عليه السلام مى فرمود: اى فرزند آدم !راستى كه تو پيوسته در خير و خوبى خواهى بود تا زمانى كه:
💡 ابوحمزه گوید هر که طریق حق داند بر آن رفتن بر وی آسان بود و راه نیست بخدای الّا بمتابعت رسول صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم اندر افعال و احوال و اقوال وی.
💡 ابوحمزه گويد: حضرت باقر عليه السلام به من فرمود: اى اباحمزه چرا هر گاه براىتو پيش آمدى مى كند كه تو را بترس و خوف اندازد، به يكى از گوشه هاى خانه اتيعنى به سوى قبله رو نمى كنى، پس دو ركعت نماز بخوانى سپس هفتاد بار بگوئى:
💡 و ابن بابويه از ابوحمزه روايت كرده است كه از امام جعفر صادق عليه السلام پرسيدمكه چگونه صلوات فرستم بر (محمد و آل محمد)؟ فرمود: كه مى گوييد
💡 از ابوحمزه ثمالى از حضرت صادق عليه السلام و آن حضرت ازرسول خدا صلى اللّه عليه و آله روايت كرده است كه شخصى ازمقابل آن حضرت عبور كرد فرمودند مى خواهى خداى تعالى چشم تو را بينا گرداند.عرض كرد: بلى. حضرت فرمودند: كه وضوى كاملى بگير و دو ركعت نماز بخوان وبگو:
💡 پدران و مادران عنايت داشتند به فرزندان خود در حفظ دعا. آقاى ديگرى را مى گفتند كهدعاى ابوحمزه را در حال سجده مى خواند. اين معانى در ميان ما خيلى كم و ضعيف شده ومعنويات و رغبت به عبادات كم و رغبت به ماديات بيشتر شده و نتيجه اش همين است كه مىبينيم.
