ابن مستوفی اربلی

مبارک بن احمد لَخمی شهرت یافته به ابن مستوفی اربلی ( اربل یا همان شهر اربیل امروزی - به کردی: هەولێر ) و لقب گرفته به شرف الدین و ابوالبَرَکات ( ۱۱ ژوئیه ۱۱۶۹ - ۷ اوت ۱۲۳۹م ) محدث، زبان شناس، تاریخ نگار و دیوان دار اهل کردستان عراق بود.

[ویکی فقه] اِبْن ِ مُسْتَوْفی ِ اِرْبِلی، ابوالبرکات شرف الدین مبارک بن احمد ابن مبارک بن موهوب بن غنیمة بن غالب لخمی اربلی (۵۶۴ -۶۳۷ق / ۱۱۶۹-۱۲۳۹م )، مورخ، ادیب، شاعر، آشنا به علم حدیث و متبحر در فن استیفا بود.
وی در اربل (در عراق کنونی ) متولد شد. بسیاری از افراد خاندان وی اهل فضل و ادب بوده اند. پدرش، ابوالفتح احمد بود، بعد از مرگ پدر تا پایان عمر در اربل متصدی دیوان استیفا بود. عم ّ او نیز که از فضلای زمان بود، به همین شغل اشتغال داشت. ابن مستوفی قرآن و ادبیات را از محمد بن یوسف بحرانی و مکّی بن ریان ماکسینی آموخت و از عبدالوهاب بن هبةالله و مبارک بن طاهر خزاعی و عده ای دیگر حدیث شنید و از چند تن از علمای زمان خود اجازه روایت گرفت.
فعالیت های سیاسی
ابن مستوفی در زمان امارت ملک مظفرالدین کوکبوری (د ۶۳۰ق / ۱۲۳۳م ) فرمانروای اربل منصب استیفا را که در این نواحی شغل بزرگی به شمار می رفت، به عهده داشت و در ۶۲۹ق مقام وزارت ملک مظفر را یافت و تا مرگ وی در همین سمت باقی بود. یک ماه بعد از مرگ ملک مظفر، مستنصر در اواسط شوال ۶۳۰ اربل را به تصرف خود درآورد و ابن مستوفی را به خدمت دیوانی فراخواند و شغل وزارت را به پیشنهاد کرد، ولی او از قبول این سمت سرباز زد و گوشه نشینی اختیار کرد و به همین نحو روزگار می گذرانید.
وفات
تا اینکه مغولان در ۶۳۴ق شهر اربل را متصرف شدند و او با عده ای از امرای لشکر و اهالی اربل به قلعه پناهنده شد و جان سالم به در برد. پس از آنکه مغولان شهر اربل را تخلیه کردند، ابن مستوفی به موصل رفت و مورد استقبال امیر آن جا قرار گرفت و از حمایت او بهره مند شد و در آن جا از مقرری و نیز از کتاب های نفیسی که داشت، استفاده می کرد و تا آخر عمرش در آن شهر بود و در همان جا درگذشت و در مقبره سابله بیرون باب الجصاصه به خاک سپرده شد.
آثار چاپ شده
...

💡 حمدالله مستوفی آن را به نامهای بحیرة چیچست، دریای شورِ طسوج (طروج) نامیده است.

💡 صاحبا آنی که مستوفی دیوان فلک استفادت را به درگاه تو دفتر می‌کشد

💡 حمدلله مستوفی نیز در تاریخ گزیده خورشید را از طایفه جنگروی معرفی می‌کند که یکی از طوایف ایل سلبوری بوده‌است. جنگروی شامل برخی از مردمان لر بوده‌است.

💡 طاووس را چه جرم، اگر زاغ زشت روست این رمزها به دفتر مستوفی قضاست

💡 رضا مستوفی‌فرد (۱۳۱۲–۵ بهمن ۱۴۰۰) باستان‌شناس ایرانی و استاد بازنشستهٔ دانشگاه تهران بود.

💡 هرکه را مستوفی رایت قلم را بر سر کشید کاتب اوراق نامش حک ز دفتر می‌کند