ابلیس کلامی

[ویکی فقه] بحث درباره ابلیس غالباً مسأله ای کلامی است و متکلمان اسلامی ابلیس و داستان او را که در آیات و روایت گوناگون به آن اشاراتی شده است، مورد بحث و بررسی عقلی قرار داده و کوشیده اند که آن را با معیارهای خود سازگار کنند.
در همین راستا، گاه درباره ماهیت ابلیس به تأویلاتی دست زده اند و برخی که دارای ذوق فلسفی و عرفانی بوده اند، ابلیس را دو گونه دانسته اند: یکی ابلیس عالم کبیر که همان است که در قرآن به او اشاره شده است و دیگر ابلیس عالم صغیر یا انسان که همان صفات رذیله اوست.
نسفی، عزیزالدین، ج۱، ص۱۴۹، انسان کامل، به کوشش ماریزان موله، تهران، ۱۹۶۲م.
امّا آن چه در آراء متکلمان اهمیت دارد، مسائل و ایراداتی است که درباره ابلیس مطرح شده و نیز پاسخ هایی است که به این ایرادات داده شده است.برخی از این مسائل این هاست:
← قدرت اغواء
قابل ذکر است که برخی از متکلمان از مفاد آیات قرآن درباره عذاب ابلیس، بر ابدیت و ازلیّت (قدیم بودن ِ) کلام خدا استدلال کرده و گفته اند اگر کلام خداوند، مخلوق و حادث و بنابراین پایان پذیر باشد، عذاب او نیز که در قرآن وعده فرمود فناپذیر است، ولی چون ابلیس را به عذاب جاوید وعید داده، پس کلام او نیز ابدی و ازلی است.
اشعری، ابوالحسن، الابانة عن اصول الدیانة، ص۲۴، مدینه، ۱۹۷۵م.
...

💡 تو آدمی و همه خلق چون فریشتگان مخالف تو چو ابلیس خاک راه و لعین

💡 به این نو زاده ابلیسان نسازد گنهگاری که طبع او غیور است

💡 بلکه ابلیس هم، گریزد ازو ای بسا فتنه ها که خیزد ازو!

💡 می توان صائب به لاحولی شکست ابلیس را زینهار از حمله این بی جگر بیدل مشو

💡 تو گر مرد رهی مانند ابلیس مباش اینجایگه درمکرو تلبیس