یحتسب

واژه «یَحْتَسِبُ» یک فعل عربی است که از ریشه «حَسَبَ» گرفته شده و به معنای حساب کردن، گمان بردن و در نظر گرفتن چیزی به شمار می‌رود. این فعل در کاربردهای مختلف می‌تواند مفاهیم متفاوتی را بر اساس سیاق جمله بیان کند و معنای دقیق آن به بافت کلام وابسته است. در حالت اصلی، «یحتسب» به معنای آن است که فرد چیزی را در ذهن خود محاسبه یا ارزیابی می‌کند و آن را در شمار یا تصور خود قرار می‌دهد. یکی از کاربردهای رایج این واژه در متون قرآنی و ادبی، همراه با حرف نفی «لا» به صورت «لا یحتسب» است که معنای «گمان نمی‌برد» یا «تصورش را نمی‌کند» را می‌رساند. در این حالت، واژه نشان‌دهنده رخ دادن امری غیرمنتظره و خارج از پیش‌بینی انسان است، مانند «من حیث لا یحتسب» یعنی از جایی که انسان گمانش را نمی‌برد. همچنین در برخی کاربردها، این فعل می‌تواند به معنای «حساب نکردن» یا «به شمار نیاوردن» نیز به کار رود و به نوعی بی‌توجهی یا عدم محاسبه چیزی را بیان کند. این واژه در زبان عربی هم جنبه ذهنی دارد و هم جنبه محاسباتی، زیرا هم به تصور و گمان انسان مربوط می‌شود و هم به شمارش و ارزیابی. در متون دینی، استفاده از آن اغلب برای بیان قدرت الهی در رساندن روزی یا نعمت از راه‌هایی است که انسان انتظار ندارد. به طور کلی، «یحتسب» به معنای گمان کردن، حساب کردن یا در نظر گرفتن چیزی است و در حالت منفی آن به معنای غیرمنتظره بودن و خارج از تصور انسان به کار می‌رود.