شرح ثمره بطلمیوس در احکام نجوم

[ویکی نور] شرح ثمره بطلمیوس در احکام نجوم، از آثار خواجه نصیرالدین طوسی (طوس 579-653ش، بغداد) است که آن را جلیل اخوان زنجانی (تهران 1311-1389ش، تهران) تصحیح کرده و مقدمه ای عالمانه بر آن افزوده است.
گفتنی است که بطلمیوس، فیلسوف و اخترشناس یونانی، الگویی را برای کیهان شناخته شده روزگار خود، ارائه کرد که به آن، نظریه زمین مرکزی می گویند. البته هرچند نظریه مذکور قرن هاست که ابطال شده و نظریه مقابلش؛ یعنی خورشیدمرکزی، اثبات شده است، ولیکن شناخت این نظریه و بررسی مسائل مبتنی بر آن و مطالعه و ارزیابی کتاب حاضر، دست کم از نظر تاریخ علم و سیر تحول و تکامل مسائل علم نجوم مفید است.
زبان اثر حاضر، دوگانه - عربی و فارسی - است.
مطالب اثر حاضر، بر اساس اصطلاحات و نیز پیش فرض های آن روزگاران نوشته شده و در نتیجه فهم برخی از مطالب آن برای کسانی که با تاریخ علم نجوم و تغییر و تحولات نظریات و ابزارها و اصطلاحات نجومی آشنا نیستند، قدری دشوار است.
کتاب حاضر از مقدمه مصحح، مقدمه نویسنده و متن اصلی (شامل شرح ثمره بطلمیوس و متن عربی صد کلمه) تشکیل شده است. روش خواجه نصیر در این اثر، توضیحی و پژوهشی است.

💡 بطلمیوس از نخستین لشکرکشی‌های اسکندر به او خدمت می‌کرد و در میان هفت «سوماتوفولاکس» اسکندر جای داشت. او در نبردهای اسکندر در افغانستان و هند نقش‌های اساسی ایفا نمود. بطلمیوس در نبرد ایسوس نیز شرکت داشت و در جناح چپ و تحت فرمان پارمنیون فرماندهی بخشی از سربازان را بر عهده داشت. او سپس اسکندر را در سفر به نزد اوراکل در واحه سیوا همراهی کرد و در آنجا او را پسر زئوس نامیدند.

💡 تپوری‌ها در قسمت جنوب شرقی ولایت سکونت داشتند و در قید اطاعت هخامنشیان درآمده بودند و آماردها مغلوب اسکندر مقدونی و بعد مغلوب اشکانیان شدند و اشکانیان در قرن دوم ق. م آنها را در حوالی ری سکونت دادند و اراضی سابق آماردها به تصرف تپوری‌ها درآمد و بطلمیوس در شرح دیلم یعنی قسمت شرقی گیلان در ساحل بحر خزر فقط از تپوری‌ها نام می‌برد.