تاریخ جغرافیایی مکه معظمه و مدینه طیبه

[ویکی فقه] «تاریخ جغرافیایی مکه معظمه و مدینه طیبه» کتابی در تاریخ و جغرافیای مکه و مدینه، نوشته حسین عمادزاده است.
این کتاب با هدف راهنمایی حاجیان و آشنایی آنان با تاریخ و جغرافیای عمومی مکه و مدینه نوشته شده است و مطالب آن در طول چند دهه مورد توجه حاجیان و روحانیان و مدیران کاروان ها بوده است.
آشنایی با نویسنده
نویسنده، حسین عمادزاده، به سال ۱۲۸۴ش. در اصفهان زاده شد و از دانش آموختگان حوزه علمیه بود. او از سید ابوالحسن اصفهانی، شیخ محمد رضا مظفر و سید محمد حجت کوه کمره ای اجازه روایت گرفته است. از او مقالاتی بسیار در نشریات و بیش از ۱۲۰ تالیف در موضوعات مذهبی و بیشتر در باره زندگانی اهل بیت: برجا مانده که از آن جمله است: زندگانی چهارده معصوم، زندگانی امیرالمؤمنین و تاریخ جغرافیایی کربلا. او به سال ۱۳۶۹ش. در تهران درگذشت.
ویژگی های کتاب
توضیح عقاید اسلامی و اسرار حج به تناسب موضوعات، از ویژگی های کتاب است. خواننده با مطالعه این اثر، ضمن آشنایی با دو شهر مقدس و مناسک حج، نمایی کلی از عقاید اسلامی به دست می آورد. نویسنده توجهی ویژه به آمار و ارقام دارد که در محاسبه اوزان، اندازه ساختمان ها یا بخش های آن ها، فاصله شهرها و نیز تاریخ رخدادها نمودی بیشتر یافته است. تصاویری رنگی و سیاه و سفید از مکان های مقدس و مهم مکه و مدینه در چند جای کتاب آمده و آیات و روایات و اشعار بسیار به تناسب موضوعات از نویسنده و دیگران در کتاب گنجانده شده است. بیان پیشینه تاریخی مکان ها و آثار، همراه گزارش از وضعیت فعلی آن ها که گاه حاصل دیده های نویسنده است، از ویژگی های این اثر شمرده می شود. برای نمونه، هنگام وصف زمزم، از پیشینه تاریخی آن و وضعیت کنونی آن که نه حوض پیرامون آن ساخته اند، سخن گفته در وصف قبرستان جنة المعلی، تغییرهای روی داده از آغاز تا کنون را یاد کرده و وضعیت موجود را برشمرده و در وصف مسجدالحرام آورده که در بیست سال اخیر بر ساختمان مسجد افزوده اند و صفا و مروه به مسجدالحرام پیوسته است. عمادزاده در پاره ای موضوعات کتاب به نقد آرای مستشرقان در زمینه حج و مکه و مدینه پرداخته است. از جمله، این دیدگاه را که سقایت حاجیان در مکه در برابر مزد انجام می شده، رد کرده است. نویسنده در تالیف کتاب از بسیاری منابع کهن و معاصر سود برده است که برخی از مهم ترین موارد آن ها عبارتند از: اخبار مکه از ازرقی، المنتقی فی اخبار ام القری و الجامع اللطیف فی فضائل مکة و البیت الشریف نوشته ابن ظهیره، و تاریخ مکه احمد سباعی.
محتوا
...
[ویکی حج] تاریخ جغرافیایی مکه معظمه و مدینه طیبه (کتاب). تاریخ جغرافیایی مکه معظمه و مدینه طیبه، کتابی در تاریخ و جغرافیای مکه و مدینه، نوشته حسین عمادزاده است.
این کتاب تاریخ و جغرافیای مکه و مدینه را با توضیح عقاید اسلامی و اسرار حج به تناسب موضوعات بیان کرده، لذا از آن جهت به عنوان راهنمایی حاجیان و مورد توجه روحانیان و مدیران کاروان ها قرار گرفته است.
نویسنده این کتاب را در چند فصل نگاشته است؛ به موضوعاتی همچون آیات درباره حج، زندگی آموزندگان حج، بنا و بانی و بنّای مسجدالحرام و مسجدالاقصی، تاریخ جغرافیایی و اوضاع اجتماعی مکه، مناسک و ادعیه حج، تاریخ جغرافیایی و اوضاع اجتماعی مدینه و موضوعات دیگر پرداخته است.

💡 سید نورالدین امام به دانش‌های نو علاقه و توجه خاصی داشت و بیش از همه تاریخ و جغرافی را می‌پسندید. او زحمات زیادی در راه تدوین مهم‌ترین اثر خود به نام کتاب تاریخ جغرافیایی خوزستان کشید. او برای تهیه مدارک لازم تمام کتابخانه‌های ایران، عراق، سوریه و مصر را بازدید و به نقاط مختلف خوزستان گذر کرده تا از نزدیک ایلات و عشایر و مناطق مختلف را مشاهده و بررسی و مطالب و عکس‌های گوناگونی تهیه و همین‌طور به ترسیم نقشه‌های جغرافیایی آن مناطق اقدام کرد؛ ولیکن این کتاب تا زمان فوت او تکمیل نگردید و بعداً توسط برادر او سید محمد علی امام شوشتری در سال ۱۳۳۱ شمسی توسط چاپخانه امیرکبیر تهران به زیر چاپ رفت.

💡 اولین مؤلف کتاب‌های جغرافیا به منظور تدریس در دانشگاه آقای مسعود کیهان بود که در سال‌های ۱۳۱۰ تا ۱۳۱۲ جغرافیای مفصل ایران مشتمل بر سه بخش طبیعی، سیاسی و اقتصادی را در سه جلد تألیف کرد. جلد دوم این کتاب مربوط به جغرافیای سیاسی بود که با بیش از ۵۵۰ صفحه و ۲۸ نقشه و ۷۳ گراور در سال ۱۳۱۱ منتشر شد. در این کتاب در آغاز پس از شرح سرحدات قدیم و مختصری از تاریخ جغرافیایی، حدود و ثغور امپراتوری مورد بحث قرار گرفته و سپس سرحدات کنونی ایران و در ادامه دربارهٔ نژاد، خط، مذهب و آداب و رسوم مردم ایران، ایلات و طوایف شناخته شده ایران بحث شده‌است. بقیه کتاب تحت عنوان طرز حکومت و تشکیلات مملکتی ایران، به جزئیات تقسیمات کشوری در آن زمان پرداخته‌است.