اخذ جزء علت مکان علت

[ویکی فقه] اخذ جزء علت مکان علت یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و یکی از مصادیق مغالطه، اخذ ما لیس بعلّة علّة است.
یکی از انواع مغالطه «اخذ ما لیس بعلة علة» (قرار دادن غیر علت به جای علت) «اخذ جزء علت، مکان علت» است؛ یعنی گاهی جزء علت، تمام علت تصور می شود، چنان که ممکن است گفته شود: «فلانی زنده است»، و «هر کس زنده باشد بینا و شنوا خواهد بود» که نتیجه می دهد: فلانی بینا و شنواست.در این استدلال، جزء علت را به جای علت آورده اند، زیرا زندگی به تنهایی، علت بینایی و شنوایی نیست، بلکه حیات با صحت آلات بدنی، در مجموع، علت بینایی و شنوایی است.

💡 تعبير به (لعل ) در جمله لعلهم يرجعون - چنانكه قبلا نيز گفته ايم - به خاطر ايناست كه چشيدن عذابهاى هشدار دهنده، علت تامه براى بيدارى نيست، بلكه جزء علت است، و نياز به زمينه آماده دارد، و بدون اين شرط به نتيجه نمى رسد، و كلمهلعل اشاره به اين حقيقت است

💡 ايـن حـرف نيز بسيار بى پايه است و هيچ ارزشى ندارد، چون بخشش گناه نه علت فتحاسـت و نـه جزء علت و نه حتى به نوعى با مطالبى كه بر آن عطف شده ارتباط دارد تابـگـوييم مساءله آمرزش گناه با علل فتح مخلوط شده، پس هيچ مصححى براى اينكه بهتـنـهـايـى عـلت مـعـرفـى شـود، و نـه بـراى ايـنـكـه بـاعلل ديگر و ضمن آنها مخلوط شود نيست.

💡 من مى خورم هركه چو من اهل بودمى خوردن من به نزد او سهل بودمى خوردن من حق ز ازل مى دانستگر مى نخورم علم خدا جهل بودمطابق با موازين عقلى و شرعى نبوده و غير قابلقبول است؛ زيرا علم خداوند نه علت تامّه است براى ارتكاب معصيت و نه جزء علت و نهمقتضى معصيت، بلكه خداوند متعال مى داند كه فلان شخص چوندنبال فلان علت راه مى افتد، فلان نتيجه و معلول نيز نصيب او خواهد شد.