دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] استصحاب حکم شرعی به حکم به بقای احکام کلّی یا جزئی مستند به شرع اطلاق می شود.
استصحاب حکم شرعی، مقابل استصحاب حکم عقلی است و به استصحابی گفته می شود که مستصحب آن، حکمی از احکام شرعی، مثل وجوب، حرمت، طهارت و نجاست می باشد؛ برای مثال، نماز جمعه در عصر حضور واجب بوده، ولی در عصر غیبت در بقای وجوب آن شک می شود و سپس بقای وجوب آن استصحاب می گردد. یا یقین به وضو وجود دارد، آن گاه شک می شود که آیا خروج مذی ناقض آن است یا نه، و سپس بقای وضو استصحاب می شود. و یا این که یقین وجود دارد که آب کر با نجس ملاقات کرده و یکی از اوصاف سه گانه آن تغییر یافته، ولی بعد از مدتی این تغیر به خودی خود از بین می رود، و شک به وجود می آید که آیا الآن هم نجاست باقی است یا خیر، سپس بقای نجاست استصحاب می شود.
معانی حکم شرعی
به طور کلی، حکم شرعی در دو معنا استعمال می شود:۱. حکم شرعی بالمعنی الاخص، که به معنای خصوص احکام شرعی کلی است؛ یعنی احکامی که بیان آن ها وظیفه شارع مقدس است، مثل این که آب متنجس با زوال تغیر، پاک می شود یا خیر؛۲. حکم شرعی بالمعنی الاعم، که هم شامل احکام شرعی کلی و هم احکام شرعی جزئی، می گردد. ویژگی حکم شرعی جزئی آن است که شارع وظیفه ای نسبت به بیان آن ندارد، بلکه وظیفه مکلف است که کلی را بر موارد خاص تطبیق نموده و حکم آن ها را استخراج کند، مانند این که شخص شک می کند که آیا لباسی که بر تن دارد با نجس ملاقات کرده تا متنجس شده باشد یا ملاقات نکرده تا پاک باشد.
دیدگاه اصولی ها و اخباری ها
بعضی از اصولیون، استصحاب را در احکام شرعی، چه احکام کلی و چه احکام جزئی، جاری می دانند، ولی در موضوعات خارجی جاری نمی دانند.اخباری ها اعتقاد دارند استصحاب در احکام شرعی کلی جاری نیست، ولی در احکام شرعی جزئی و موضوعات خارجی جاری است. بعضی نیز معتقدند استصحاب در احکام شرعی جزئی جاری است، ولی در احکام شرعی کلی و موضوعات خارجی جاری نیست.
