ابن زبعرى

[ویکی اهل البیت] این صفحه مدخلی از دائرة المعارف قرآن کریم است
ابوسعد عبدالله بن زبعری بن قیس بن عدی از تیره بنی سهم و از دشمنان نخستین پیامبر و اسلام.
وی از شعرای بنام عصر جاهلی بود و برخی او را بدیع گوی ترین شاعر مکه دانسته اند؛ هر چند برخی دیگر چون زبیر بن بکار چنین باوری ندارند. وی اشعاری در ستایش و سرزنش افراد و اقوام داشت و همین امر گاه او یا قومش را دچار مشکل می کرد؛ چنان که شعرش در ستودن هاشم بن عبدمناف و اطعام او در خشکسالی، حسادت امیّة بن عبد شمس را برانگیخت و نزاعی را پیش آورد و نیز هجوی که درباره بنی قصی بن کلاب سرود، برای او دردسر آفرید.
اشعار وی گاه مایه صلح و مانع انتقام جویی نیز می شد؛ به هر روی، سروده های ابن زبعری درباره تاریخ جاهلیت از مستندات مورخان است. شعرهای او گاهی در محاوره ها نیز بکار می آمد؛ چنان که یزید پس از واقعه کربلا به شعری از وی در بزرگی شیوخ مکه و قریش استناد کرد: لیت اشیاخی ببدر شهدوا.
این که ابن زبعری در جاهلیت از چه موقعیتی برخوردار بوده، در تاریخ روشن نیست. فقط گفته اند که در «حِلْفُ المُطَیّبین» شرکت داشت و همیشه پای بندی خود را به آن نشان می داد. با ظهور اسلام و آغاز دعوت آشکار پیامبر صلی الله علیه و آله او در شمار دشمنان اسلام قرار گرفت و با شعر و شمشیر با اسلام و مسلمانان به ستیز برخاست.
گفته اند: او یکی از سه شاعری است که پیامبر صلی الله علیه و آله را در مکه هجو کرده است. وی در بازداری دیگران از گرایش به اسلام نیز می کوشید؛ از این رو برخی او را از بزرگترین دشمنان اسلام شمرده اند.
نقل است که گاهی از طرف سران قریش مورد بی مهری قرار می گرفت؛ چنان که وقتی خواست به دارالندوه درآید تا مشورت بنی قصی را بشنود، مانعش شدند؛ بدین روی شعری در نکوهش و هجو آنان بر در دارالندوه نوشت که آزارش را در پی داشت و در نهایت به ناچار در ستایش آنان نیز اشعاری سرود.
ابن زبعری تا سال فتح مکه (8 هجری) در سپاه مشرکان بود و در تقویت آنان و تضعیف سپاه اسلام شعر می گفت. پس از جنگ بدر برای کشته شدگان قریش مرثیه ای خواند که مشرکان را به تدارک نیرو و انتقام جویی برانگیخت و حتی با سه تن دیگر مأموریت یافت تا دیگر تیره های اطراف مکه را نیز به مبارزه با مسلمانان فراخواند.

💡 ابن اعثم و خوارزمى و ابن كثير و ديگران آورده اند كه در آن حال يزيد به ابيات ابن زبعرى تمثل جست و چنين خواند:

💡 باز نظير آن دو حديث در ضعف، حديث ديگرى است كه در آن آمده: ابن زبعرى پرسيد آياتو چنين گفته اى ؟ فرمود: بله گفت، پس به رب كعبه سوگند همين الان مجابت مى كنم،آيا نبود كه يهود عزيز، و نصارى مسيح، و بنو مليح ملائكه را مى پرستيدند؟ حضرتفرمود: نه. ايشان شيطان را مى پرستيدند، كه ايشان را بدان كار وادار كرد، اينجا بودكه آيه (ان الذين سبقت لهم منا الحسنى ) نازل شد....

💡 و يزيد، اشعار ابن زبعرى (412) را خواند و بر آن ابياتى افزود، كه نشان ازكفرورزى اوست و به طور صريح به انكار رسالت پيامبر خدا پرداخت (413) و باكمال بى شرمى، رسالت پيامبر را چيزى جز حكمرانى محض ندانست.

💡 ابن عبدالبر مى نويسد: مسلم بن عقبه سرهاى بريده مردم مدينه را به خدمت يزيد فرستاد. هنگامى كه سرهاى مزبور را پيشاروى او بر زمين نهادند، يزيد به اشعار ابن زبعرى در روز جنگ احد تمثل جست كه گفته بود:

💡 و در تذكرة خواص الامه آمده است: از تمام روايات آمده چنين پيداست كه چون سرهاى شهداى كربلا را براى يزيد آوردند، سران و معاريف شام را به حضور پذيرفت و با چوب خيزران با آن سر مقدس به كاويدن پرداخت و ابيات ابن زبعرى را خواندن گرفت كه:

💡 اين اشعار را ذكر نكرده اند و آنچه را كه ذكر كرده اند جماعتى كمى را نسبت به يزيد دادهاند و بعضى آن را به ابن زبعرى داده اند و هيچ كس تصريح ننموده كه از يزيد كداماست و از ابن زبعرى كدام، پس واجب مى كند كه اشعار ابن زبعرى را كه در جنگ احد گفتهذكر كنيم تا معلوم شود كه شعر يزيد كدام است و شعر ابن زبعرى كدام، اشعار ابنزبعرى اين است: