علم خداوند

[ویکی فقه] علم خداوند (کلام). علم، یکی از صفات جمال و کمال است و در ثبوت این صفت برای خداوند جای هیچ گونه تردیدی نیست. فلاسفه و متکلمان اسلامی (بلکه همه خداپرستان) بر این مطلب، اتفاق نظر دارند؛ با این حال، در حدود و چگونگی علم خداوند، اقوال و آرا، مختلف است.
علم الهی را می توان در سه مرحله مورد بحث قرار داد.مرحله نخست: علم خداوند به ذات خود؛مرحله دوم: علم خداوند به موجودات، قبل از ایجاد آنها (علم به اشیاء در مقام ذات = علم ذاتی)مرحله سوم: علم خداوند به موجودات، پس از ایجاد آنها (علم به اشیاء در مقام فعل= علم فعلی)
← علم خداوند به ذات خود
علم خداوند به موجودات پس از ایجاد آنها و به عبارتی علم به موجودات در مقام فعل، علم تفصیلی و حضوری است، ولی عین ذات خداوند نیست. چون فرض این است که این علم در مقام فعل است و فعل خارج از ذات است. در این جا واقعیت موجودات در عین این که فعل خداوند می باشند علم او نیز هستند. در مقام تمثیل می توان آن را به علم نفس انسان به صورت های ذهنی که ایجاد می کند تشبیه کرد. واقعیت این صورت ها هم فعل نفس اند و هم علم نفس، یعنی صورت های ذهنی مزبور به خودی خود نزد نفس حاضرند و از طرفی فعل و معلول نفس نیز می باشند. تفسیر علم فعلی خداوند به موجودات انسان به گونه ای مزبور، از ابتکارات شیخ اشراق است. بر این اساس فرقی میان موجودات مجرد و موجودات مادی وجود نخواهد داشت، زیرا همگی معلول و فعل خداوندند، و واقعیت آنها عین ربط به وجود الهی است، و همگی در محضر خداوند قرار دارند.(صدر المتألهین و علامه طباطبایی میان موجودات مجرد و مادی فرق گذاشته اند، حضور موجودات مجرد به خودی خود و بدون واسطه است، و حضور موجودات مادی به واسطه حضور صورت های مجرد آنها در عالم مجرد است. آنچه در متن آورده شد، دیدگاه حکیم سبزواری در این باره است. که به نظر استوارتر آمد.)
ربانی گلپایگانی، علی، ایضاح الحکمه، ج۲، ص ۵۴۷_۵۴۸.
از آنچه در تبیین مراحل سه گانه علم الهی بیان گردید، براهین علم خداوند نیز به دست آمد.
← برهان علم خداوند به ذات خود
...

💡 خداوند متعال به انسان و همه موجودات نزديك است و اين به خاطر احاطه اى است كه خالقهستى بر هستى دارد؛ يعنى جايى وجود ندارد كه خالى از علم خداوند و حضور پروردگارمتعال باشد بنابراين، اگر دورى و بُعدى باشد، از ناحيه ما انسانها مى باشد. حضرتاباعبداللّه (عليه السّلام ) در ((دعاى روز عرفه )) چنين مى فرمايد:

💡 O در اين آيه آمده است: ((يعلم السرّ))، ولى علم خداوند به ظاهر را نفرموده است. آرى كسى كه اسرار و حقايق پنهان را مى داند، آگاهى او بر حقايق آشكار مسلّم است.

💡 14 وقتى كه خداوند همه چيز را مى داند، گناه و نفاق براى چه ؟ (ليعلم ما تكنّ صدورهم و مايعلنون )مخفى يا علنى بودن امور، در علم خداوند تاءثيرى ندارد.

💡 5 در علم خداوند خطا راه ندارد. (لايضّل ربّى و لاينسى ) (سهو و خطا در مورد كسانى است كه واقعيت را نمى دانند، امّا در مورد خداوندى كه ظاهر و باطن هر چيز را همان گونه كه هست مى داند، هرگز احتمال خطا وجود ندارد.)

💡 14- علم خداوند به رخدادها، قبل از تحقّق آن است. (تفعلوا... كان به عليما)