ابوجعفر بانویه

[ویکی فقه] بانویه، ابو جعفر احمد بن محمد بن لیث بن فَرقَد بن سُلَیْم بن ماهان، متولد ۱۶ شعبان ۲۹۳، دانشمند و حکیم و فرمانروای سیستان (۳۱۱ـ۳۵۲) و یکی از مصادیق نادرِ حکّام فیلسوف می باشد.
در بعضی نسخ صِوان الحکمة و نزهة الارواح این نام به غلط «بابویه» ضبط شده ولی دانلپ در منتخب صوان الحکمة، به اتکای نسخه کتابخانه موزه بریتانیا، صورت صحیح آن را آورده است.
وجه اشتهار بانویه بدین نام
بنا بر تبار نامه ای که در تاریخ سیستان از او و از یعقوب بن لیث صفّاری مذکور است، نسب هر دو به ماهان می رسد؛ زیرا جدّ یعقوب، حاتم بن ماهان به گفته تاریخ سیستان، برادر سُلَیم بوده است.مادر ابو جعفر سیّده بانو، دختر محمد بن عمرو بن لیث و خواهر یعقوب بن محمد بن عمرو بن لیث، بود و ازاین رو ابو جعفر به بانویه معروف شد.
افتخارات خاندان ابوجعفر بانویه
پسر او خلف بن احمد نیز که امیر سیستان و از حکّام مشهور قرن چهارم بود، چنانکه در چهار مقاله نظامی در شرح حال فرخی سیستانی آمده است، به «خلف بانو» معروف بود. پدر ابو جعفر، محمد بن خلف بن لیث، به گفته تاریخ سیستان، «مهترِ سرهنگانِ» طاهر بن عمرو بن لیث و مردی باخرد و کمال و کاری بود و هنگامی که یعقوب بن محمد بن عمرو به قصد تصرف شهر رُخَّد بیرون رفت او را در سیستان جانشین خود ساخت (ربیع الأخر ۲۹۲) و سیاست او موجب شد که مردم دست از تعصب بردارند.
توهم در نسب ابوجعفر بانویه
...

💡 از تاریخ درست زادروز او آگاهی در دست نیست، حتی ابن ندیم که از شاگردان او بوده نیز زادروز او را نگفته‌است. دانشنامه ایران و اسلام تاریخ تقریبی زادروز او را ۲۹۱ خورشیدی (۳۰۰ ق) دانسته‌است. او در سیستان زاده شده است، اما پیشینه زندگی دانشی‌اش را در بغداد سپری کرد. او در سیستان از پشتیبانی امیر ابوجعفر بانویه (درگذشته ۳۴۱ خورشیدی – ۳۵۲ ق) از نوادگان یعقوب لیث صفاری که فرمانروای دست‌نشانده سامانیان بود و همچنین از پشتیبانی عضدالدوله دیلمی (درگذشته ۳۶۱ خورشیدی – ۳۷۲ ق) در بغداد برخوردار بود. ابوسلیمان در سیستان به فراگیری دانش‌های پایه پرداخت و در بغداد پژوهش‌های خود را دربارهٔ فلسفه یونان کامل کرد. ابوسلیمان یکی از مهم‌ترین اندیشمندان دوران اسلامی است. ویژگی بارز او تنها بودن و سرنوشت تیره و تلخ اوست. با وجود این خانه او در بغداد دیدارگاه و جایگاه چند تن از نخبه‌ترین دانشمندان و فرزانگان آن زمان بوده‌است. مفاهیم فلسفی که از ابوسلیمان به دست ما رسیده‌است با رای‌های نوافلاطونیان پیوند جداناشدنی دارد و به گفته ابوحیان توحیدی، حاضران مجلس او هم بر سر این گفته‌ها اتفاق نظر داشتند. از مباحثی که این گروه آن را می‌پسندیدند، یکی رابطه نفس و بدن بوده‌است و دیگری رابطه خدا با جهان. ابوسلیمان در میان رای‌ها ش گونه‌ای عرفان عقلی را رواج می‌داد. این حرکت معرفت‌شناختی با تهذیب اخلاقی آغاز می‌شده و با اشراق فکری به اوج می‌رسیده‌است.