سید احمد کسروی، با گذشت هجده سال از وقوع انقلاب مشروطه، در سال ۱۳۰۲ شمسی بر آن شد تا وقایع مربوط به جنبش آزادیخواهی در آذربایجان را مستند سازد. یادداشتهای اولیهی او، که با هدف ثبت تاریخ مشروطیت، بهویژه در کانون اصلی آن یعنی تبریز، تهیه شده بود، ابتدا در قالب مقالاتی تحت عنوان «آذربایجان فی ثمانیه عشر عاماً» در «مهنامۀ العرفان» واقع در سوریه به چاپ رسید. با این حال، از آنجا که حوادث آذربایجان از سایر مناطق جنبش غیرقابل تفکیک بود، کسروی دامنه تحقیق خود را گسترش داد و حوادث کانونهای مهم دیگر، نظیر تهران و گیلان، را نیز به رشته تحریر درآورد؛ این امر سبب شد که اثر نهایی در سه بخش به عنوان «تاریخ مشروطه ایران» منتشر گردد. علاوه بر این، وقایع پس از پیروزی مشروطه تا پایان قیام شیخ محمد خیابانی نیز در چهار بخش مجزا تحت عنوان «تاریخ هیجده ساله آذربایجان» به نگارش درآمد.
با وجود ادعای اولیه کسروی مبنی بر عدم قصد تاریخنگاری محض، هدف اصلی او ضبط دقیق وقایع و حوادث مشروطه برای نسلهای آینده، قدردانی از مبارزان گمنام، و یادآوری ایام دشوار گذشته بود. کسروی که هنگام وقوع انقلاب تنها شانزده سال داشت، شاهد عینی بسیاری از رویدادها در تبریز بود و با رهبران مشروطه آذربایجان آشنایی داشت. او تلاش کرد تا مشاهدات دست اول خود را مبنا قرار دهد و از تکیه بر حدس و گمان بپرهیزد. در تدوین این اثر سترگ، او به منابع مستندی چون «تاریخ بیداری ایرانیان» و «کتاب آبی» استناد کرد و همچنین با تکیه بر مشاهدات خود در ماجرای محاصره تبریز، از یادداشتهای خصوصی، گزارشها، اعلامیهها، تلگرافهای رسمی داخلی و خارجی، و روزنامهها بهره برد که اغلب جزئیات آنها در پاورقیها ذکر شده است.
یکی از برجستهترین امتیازات کتاب «تاریخ مشروطه ایران»، که نشاندهنده دقت و اهتمام نویسنده به مستندسازی بصری است، استفاده فراوان از عکسها و تصاویر است. با توجه به محدودیتهای فنی و امکانات موجود در آن دوران، گردآوری و استفاده از این تصاویر را میتوان یکی از کارهای ارزنده و کمنظیر این اثر تاریخی به شمار آورد که ارزش سندی آن را به مراتب افزایش داده و به غنای روایت تاریخی افزوده است.
