ابومحمد قاسم بن محمد انباری یکی از دانشمندان برجسته زبان و ادب عربی در سده سوم هجری قمری بود که در زمینههای لغت، ادبیات، حدیث و علوم زبانی شهرت فراوان داشت. نسبت «انباری» نشان میدهد که خاندان او به شهر انبار وابسته بودهاند، هرچند درباره محل دقیق تولد و رشد او دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. وی در روزگاری میزیست که بغداد مرکز مهم علمی و فرهنگی جهان اسلام به شمار میرفت و بسیاری از دانشمندان برای کسب دانش و تدریس به آنجا روی میآوردند. او نیز در حدود سال ۲۷۵ هجری قمری به بغداد رفت و در آن شهر به فعالیتهای علمی و آموزشی پرداخت. قاسم بن محمد از شاگردان و همراهان برجسته عالمان بزرگ زبان عربی بود و در فراگیری و انتقال دانش ادبی نقش مهمی ایفا کرد. مهارت او در شناخت واژگان، تفسیر اشعار کهن و حفظ میراث ادبی عرب سبب شد که در میان ادیبان و لغویان جایگاه ویژهای پیدا کند. آثار و روایتهای علمی او در حفظ بسیاری از متون ادبی و زبانی ارزشمند مؤثر بوده است و پژوهشگران پس از او از دانش و نوشتههایش بهره فراوان بردهاند. وی همچنین در حوزه حدیث فعالیت داشت و به عنوان محدث نیز شناخته میشد. شخصیت علمی او نمونهای از دانشمندانی است که میان علوم مختلف اسلامی و ادبی پیوند برقرار کرده بودند و در چندین رشته تخصص داشتند. بنابراین، ابومحمد قاسم بن محمد انباری را میتوان یکی از ادیبان، لغویان و محدثان نامدار جهان اسلام دانست که سهم مهمی در حفظ، آموزش و گسترش زبان و ادب عربی بر عهده داشته است.
ابومحمد قاسم بن محمد انباری
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اَنْباری، ابومحمد قاسم بن محمد بن بشار (د ۳۰۴ یا ۳۰۵ق /۹۱۶ یا ۹۱۷م )، ادیب، لغوی و محدث بود.
نسبت انباری نشان از آن دارد که وی از شهر انبار برخاسته، اما یغموری او را اهل سامرا دانسته است. به گفته خود او هنگامی که فرزندش محمد کودکی خردسال بود، به بغداد رفت (ح ۲۷۵ق ). وی که ظاهراً در آغاز ورودش به بغداد در تنگدستی به سر می برد، کوشید با حمایت ثعلب و یاری خاندان بنوبدر زندگی خود را سامان بخشد.
← اساتید
(۱) محمد ابن ابی یعلی، طبقات الحنابلة، به کوشش محمد حامد فقی، قاهره، ۱۳۷۱ق /۱۹۵۲م.(۲) عبدالرحمان ابن انباری، نزهة الالباء، به کوشش ابراهیم سامرایی، بغداد، ۱۹۵۹م.(۳) محمد ابن جزری، غایة النهایة فی طبقات القراء، به کوشش برگشتراسر، قاهره، ۱۳۵۲ق /۱۹۳۳م.(۴) ابن ندیم، الفهرست.(۵) قاسم انباری، بخشی از شرح المفضلیات.(۶) احمد خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، قاهره، ۱۳۵۰ق.(۷) یحیی خطیب تبریزی، شرح اختیارات المفضل، به کوشش فخرالدین قباوه، بیروت، ۱۴۰۷ق /۱۹۸۷م.(۸) سیوطی، بغیة الوعاة، به کوشش محمدابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۸۴ق /۱۹۶۵م.(۹) احمدمحمد شاکر و عبدالسلام محمدهارون، مقدمه بر المفضلیات، قاهره، ۱۳۸۳ق /۱۹۶۳م.(۱۰) عمر فروخ، تاریخ الادب العربی، بیروت، ۱۹۸۵م.(۱۱) اسماعیل قالی، الامالی، قاهره، ۱۳۷۳ق /۱۹۵۴م.(۱۲) علی قفطی، انباه الرواة، به کوشش محمدابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۴ق /۱۹۵۵م.(۱۳) یاقوت، ادبا.(۱۴) یوسف یغموری، نور القبس المختصر من المقتبس مرزبانی، به کوشش رودلف زلهایم، ویسبادن، ۱۳۷۴ق /۱۹۶۴م.