جزء، نوعی تقسیمبندی ابداعی قرآن کریم توسط مسلمانان است که به منظور تسهیل قرائت و حفظ این کتاب آسمانی طراحی شده است. این اصطلاح همچنین در حوزههای دیگر مانند آثار حدیثی نیز به کار میرود. تقسیمبندی قرآن به جزء، در کنار تقسیمات اصلی مانند آیه و سوره که در خود قرآن به صراحت به آنها اشاره شده از مشهورترین روشهای تنظیم و تسهیل در مطالعه قرآن به شمار میآید.
به جز جزء، دیگر تقسیمبندیهای پرکاربرد مسلمانان شامل حزب، رُبع و رکوع میشود. در برخی نسخههای قرآن و منابع علوم قرآنی، تقسیمات دیگری مانند وَرد، ثُمن، مَنزِل، قِیراط و نَقْزَه نیز مشاهده میشود که البته رواج کمتری دارند و چندان شناخته شده نیستند. بر پایه برخی روایات تاریخی، در زمان پیامبر اسلام نیز قرآن به بخشهایی تقسیم شده بود. در این تقسیمبندی اولیه که بر اساس سورهها صورت میگرفت، قرآن به هفت حزب تقسیم میشد: حزب اول شامل سورههای بقره، آلعمران و نساء؛ حزب دوم شامل سورههای مائده، انعام، اعراف، انفال و توبه؛ حزب سوم شامل سورههای یونس، هود، یوسف، رعد، ابراهیم، حجر و نحل؛ حزب چهارم شامل سورههای اسراء، کهف، مریم، طه، انبیاء، حج، مؤمنون، نور و فرقان؛ حزب پنجم شامل سورههای شعراء، نمل، قصص، عنکبوت، روم، لقمان، سجده، احزاب، سبأ، فاطر و یس؛ حزب ششم شامل سورههای صافات، ص، زمر، غافر، فصلت، شوری، زخرف، دخان، جاثیه، احقاف، محمد، فتح و حُجُرات؛ و حزب هفتم از سوره قاف تا پایان قرآن را در برمیگرفت. بر اساس برخی روایات شیعی، حزب مُفَصَّل مشتمل بر ۶۷ یا ۶۸ سوره پایانی قرآن بوده است.
