مسائل فقهی بیع

[ویکی فقه] بیع، اصطلاح فقهی و حقوقی است.
این واژه همانند «شراء» از اضداد است و در خرید و فروش، هر دو، به کار می رود، ولی بر اثر کثرت استعمال، «بیع» فروش کالا، و «شراء» خرید آن را به ذهن متبادر می سازد.
تجارت و بیع
تجارت را نیز به «بیع و شراء» معنی کرده اند، اما از آن جا که در متنهای مختلف، لفظ تجارت، به معنای مبادله مال با هدف کسب سود به کار رفته و در تلقی عرف هم تجارت منحصر به بیع نیست، می توان گفت که از باب غلبه و کثرت مصادیقِ بیع در معاملات تجاری، این مفهوم برای تجارت تصور شده است.
آیه شریفه «... رجالٌ لاتُلهیهم تجارة و لابیعٌ عن ذکرالله» که هر دو واژه را ذکر کرده، نیز، تأییدکننده این استنباط است.
بیع و جزیزة العرب
جزیره العرب، به هنگام ظهور اسلام، تجارت پر رونقی داشته است.
وجود دو راه مهم بازرگانی، یکی در شمال و دیگری در جنوب که شهرهایی، از جمله مکه و مدینه، در مسیر آن ها بودند، و قرار گرفتن مکه بر سر راه کاروان روِ شام ـ یمن، و شرکت ساکنان مکه در بازرگانی داخلی و خارجی، و همچنین وجود کعبه که زیارتگاه مردم از نقاط دور دست بود، از عوامل عمده این رونق بوده است.
رونق مبادلات بازرگانی، سبب پیدایش حقوق تجارت عرفی نسبتاً پیشرفته و تداول بسیاری از عقود (قراردادها) شد که هم اینک نیز مرسوم است؛ مانند شرکت، حواله، مضاربه، مزارعه، مساقات، عطیّه و قرض، که اسلام برخی از انواع آن را، مانند بعضی از اقسام بیع، به علت ربا یا غرر و غیره، نهی کرد.
می توان گفت که برخورد اسلام با حقوق خصوصی عهد جاهلیت عرب، به طور عام و حقوق تجارت به صورت خاص، از خصیصه دوگانه «امضاء» مقررات مرسوم، به عنوان اصل، و «هدایتگری» و جرح و تعدیل مقررات عرفی حکایت دارد.
برخورد دوگانه اسلام با بیع عهد جاهلیت
...

💡 وی در کتاب مسائل الرجال و مکاتباتهم اباالحسن الثالث، مکتوبات بین برخی اصحاب امام هادی (ع) با ایشان را، که غالباً مشتمل بر مسائل فقهی است، گرد آورده است.

💡 بزرگان معتزله در وصف نبوغ و دانش او سخن‌ها گفته‌اند. احمد امین می‌گوید که معتزله پس از النظّام در مقایسه با او عیال اند جاحظ، از بزرگان معتزله و بزرگ‌ترین نثرنویس ادبیات عرب، می‌گوید که کسی را از آگاه‌تر نظّام به مسائل فقهی و کلامی نیافتم. او در جلد چهارم کتاب الحیوان می‌نویسد: «اگر جایگاه رفیع متکلمان نبود، عوام ملل مختلف از میان می‌رفتند و اگر جایگاه والای معتزله نبود، عوام همه نحله‌ها هلاک می‌شدند. شاید نتوانم بگویم که اگر ابراهیم [نظّام] و یاران ش نبودند، همه معتزله نابود می‌شدند، ولی می‌گویم که او راه‌ها را به معتزله نشان داد و مسائل شان را حل کرد.» همچنین در وصف او می‌گوید: «گذشتگان می‌گفتند هر هزار سال کسی پیدا می‌شود که بی‌مانند است. اگر این سخن درست باشد آن کس نظّام است»[یادداشت ۵]